Ngoài ra bản tuồng NHBT in bằng chữ Quốc ngữ còn có những hạn chế khác nữa như:

- Nhiều chữ, nhiều câu hoặc đoạn văn còn bỏ lửng, chưa khôi phục được, do thiếu tài liệu tra cứu. Chẳng hạn trang 29, câu “vì chích kỵ đơn phương” còn thiếu
một chữ (đối sánh với câu tiếp theo “Địch sao lại thiên binh vạn mã”); trang 62, câu “… ai thấy cũng sập sò” còn thiếu 3 chữ (đối sánh với câu trước đó “Tiếng ngũ hổ người nghe qua dửng óc”); trang 71, sau câu “Gió xuân phưởng phất cờ hồng” còn thiếu 2 câu nữa, v.v…

Hầu hết các câu, các đoạn văn chữ Hán chưa được dịch sang tiếng Việt. Chẳng hạn ở trang 87:

Nam bắc tương tư, các nhứt phương,

Tửu bôi chước bãi, lụy liên liên.

(Nam bắc nhớ nhau, mỗi người một phương trời,

Rượu rót ra rồi, nước mắt ròng ròng.)

Mai thôn nguyệt sắc tam canh lão,

Biện ấp thu tranh bán dạ truyền.

(Thôn Mai vào canh ba, ánh trăng thêm tỏ,

Ấp Biện lúc nửa đêm, tiếng thu truyền về.)

Hoặc ở trang 55:

Vận lâm nguy, vận lâm nguy!

Thời ngộ hại, thời ngộ hại!

Chung cổ huyên thiên tứ tái,

Sanh kỳ phi phất bát phương.

Dĩ cam tự tại sa tràng

Hà nhật phản hồi cố quốc?

(Tới vận lâm nguy, tới vận lâm nguy!

Gặp hồi bị hại, gặp hồi bị hại!

Trống chiêng vang rền bốn cõi,

Cờ xí phơ phất tám phương.

Đã dành nhơ nhởn ở chiến trường.

Ngày nao mới trở về cố quốc?)

- Nhiều điển tích chưa được chú giải như “bôi cung xà ảnh”, nhìn bóng chiếc cung trong chén rượu mà cứ ngỡ là con rắn (tr.189) câu "Đã mồ hồ với giám cung xà”); “luyện thạch bổ thiên” Nữ Oa luyện đá vá trời, “Khoa Phụ truy nhật”, Khoa Phụ đuổi theo mặt trời (trang 99, câu “Có chí bổ thiên truy nhật”) v.v…

- Các âm địa phương như “luông” (long) “nguơn” (nguyên), “hườn” (hoàn), “thiết” (thuyết “thỉ” (thủy), “giũi” (dỗi) v.v… trong bản tuồng Quốc ngữ cũng không có chú thích cách đọc theo tiếng phổ thông kèm theo, để người khác có thể hiểu được. Tất nhiên khi trình diễn, vẫn có thể giữ nguyên âm địa phương, nhưng đó là vấn đề khác.

Đến đây, một câu hỏi đặt ra: Vậy để có một bản tuồng NHBT bằng chữ Quốc ngữ tốt nhất phục vụ bạn đọc, cần phải làm gì?

Tôi nghĩ trước hết, cần có bản tuồng gốc chữ Hán Nôm để đối chiếu với bản Quốc ngữ. Nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn cho biết ông hiện có pho tuồng NHBT gồm đủ 3 hồi bằng chữ Hán Nôm(2). Riêng phần mình tôi cũng từng đọc một pho tuồng với tiêu đề Ngũ hổ bình Liêu truyện tại thư viện Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 1976 và tại Thư viện Hoàng gia Anh (the British Library) vào năm 1995 khi tôi sang Luân Đôn(3). Bản Thư viện Hoàng gia Anh là bản gốc, còn bản Thư viện Quốc gia Hồ Chí Minh là bản chụp do Thư viện Hoàng gia Anh gửi tặng trước ngày miền Nam của ta được giải phóng. Đáng chú ý là vở tuồng Ngũ hổ bình Liêu truyện chỉ có 1 hồi, nội dung tương đương với hồi thứ 2 của bản tuồng NHBT Quốc ngữ do Trần Văn Hương và Lê Ngọc Trụ sao chép. Dựa vào 2 bản Hán Nôm vừa nói, ta có thể rà soát và chỉnh lý lại bản NHBT Quốc ngữ.

Trên cơ sở bản tuồng Quốc ngữ đã được chỉnh lý, ta có thể tiến hành các công việc thường lệ như giám định văn bản, dịch các câu chữ Hán, chú giải các điển tích và từ ngữ khó hiểu… hay nói theo các nhà văn bản học: giải mã văn bản”, trong đó khâu “giám định văn bản” cần được đặc biệt coi trọng. Nói như thế là vì mới đây trên Tạp chí Hán Nôm có người phát hiện trong Mộng Mai từ lục có đến 43/60 bài từ không phải là của Đào Tấn(4). Cho nên không thể không thận trọng.

Có thể thấy việc nâng cấp bản Quốc ngữ vở tuồng NHBT đang ở trong tầm tay. Chỉ còn chờ một cơ quan nào đó, như UBND tỉnh Bình Định phối hợp với Trung tâm NCBT & PHVH DTVN chẳng hạn, cùng đứng ra chỉ đạo và tổ chức thực hiện nữa mà thôi!.

Chú thích:

1. Tài liệu do GS. Hoàng Chương và TS. Đoàn Thị Tình cung cấp. Nhân đây xin có lời cảm ơn.

2. Xem Vũ Ngọc Liễn: Quỳnh Phủ Nguyễn Diêu, ồng đồ Nghệ sĩ. Tạp chí Văn hiến Việt Nam.

3. Xem Trần Nghĩa: Sách Hán Nôm tại Thư viện Vương quốc Anh. Tạp chí Hán Nôm số 3, 1995.

4. Xem Phạm Văn Ánh: Thêm một số lưu ý về Mộng Mai từ lục của Đào Tấn. Tạp chí Hán Nôm, số 3/2011./.

(Tạp chí Hán Nôm, Số 1 (110) 2012; Tr.79-82)