Ngày 19/10/2026, tại trụ sở Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (số 1 Liễu Giai, phường Ngọc Hà, Hà Nội), Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ đã tổ chức phiên họp đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ “Nghiên cứu văn bia Từ đường trên địa bàn thành phố Hà Nội”, mã số KHXH/NC/2025-76. Nhiệm vụ do TS. Nguyễn Kim Măng làm Chủ nhiệm, Viện Nghiên cứu Hán - Nôm là cơ quan chủ trì thực hiện.

Hội đồng gồm 7 thành viên, do PGS.TS. Nguyễn Đức Minh (Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) - Chủ tịch Hội đồng; PGS.TS. Trịnh Khắc Mạnh (nguyên cán bộ Viện Nghiên cứu Hán - Nôm, chuyên gia độc lập) - Phó Chủ tịch. Các thành viên gồm: TS. Lê Văn Cường (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) - Phản biện 1; TS. Phạm Văn Ánh (Viện Văn học) - Phản biện 2; TS. Ngô Vũ Hải Hằng (Viện Sử học) - Ủy viên; TS. Trương Thúy Trinh (Viện Dân tộc học và Tôn giáo học) - Ủy viên; TS. Vũ Thị Lan Anh (Viện Nghiên cứu Hán - Nôm) - Ủy viên.

Thay mặt nhóm thực hiện, TS. Nguyễn Kim Măng trình bày khái quát kết quả nghiên cứu thông qua các Báo cáo Tổng hợp, Báo cáo Tóm tắt, Báo cáo Kiến nghị và Báo cáo Tư vấn chính sách. Nhiệm vụ hướng đến khảo sát, hệ thống hóa và nghiên cứu các giá trị của văn bia Từ đường trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đây là nguồn tư liệu Hán Nôm có ý nghĩa đối với việc tìm hiểu lịch sử hình thành, phát triển của các dòng họ, thiết chế thờ cúng tổ tiên, truyền thống văn hóa gia đình, cũng như những đóng góp của các thế hệ tiền nhân trong lịch sử và văn hóa dân tộc.

Nhiệm vụ tiếp cận đối tượng nghiên cứu theo hướng liên ngành, kết hợp văn bản học, bi ký học và phiên dịch học; đồng thời chú trọng khảo sát văn bản, tìm hiểu sinh hoạt văn hóa và tín ngưỡng dòng họ, qua đó nhận diện những giá trị lịch sử, văn hóa được phản ánh trong hệ thống văn bia. Qua thống kê, nhiệm vụ đã hệ thống hóa được 431 đơn vị, trên cơ sở khai thác tư liệu của Trường Viễn Đông Bác cổ Pháp, Viện Nghiên cứu Hán - Nôm và kết quả điều tra điền dã. Kết quả chủ yếu nổi bật của nhiệm vụ đã bước đầu làm rõ đặc điểm về hình thức, văn tự, bố cục và nội dung của văn bia Từ đường. Các văn bản phản ánh tương đối phong phú hoạt động xây dựng Từ đường, thờ cúng tổ tiên, lập và lưu giữ gia phả, quản lý tài sản hương hỏa, xây dựng tộc ước, tổ chức tương trợ trong dòng họ và khuyến khích học tập. Bên cạnh đó, nguồn tư liệu còn cung cấp thông tin về nguồn gốc, quá trình di cư và phát triển của các dòng họ, hành trạng của một số nhân vật lịch sử; đồng thời góp phần bổ sung thông tin về các nhà khoa bảng ở Hà Nội, trong đó có những người đỗ đạt chưa được ghi nhận trong các nguồn sử liệu thông dụng.

Ngoài ra, nhiệm vụ đã hoàn thành 210 trang biên dịch tư liệu tiêu biểu, 500 phiếu thư mục, tổ chức tọa đàm khoa học tháng 6/2026 và công bố 3 bài báo khoa học đạt yêu cầu. Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung tư liệu cho Hán Nôm học, lịch sử, văn hóa và nghiên cứu dòng họ; cung cấp luận cứ khoa học phục vụ bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản Hán Nôm. Đồng thời, việc nhận diện giá trị văn bia từ đường góp phần làm sáng tỏ truyền thống, bản sắc văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam, phù hợp với định hướng nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

Sau khi nghe báo cáo, các ý kiến nhận xét, phản biện và trao đổi tại phiên họp, Hội đồng đánh giá cao kết quả thực hiện và thống nhất nghiệm thu nhiệm vụ với mức xếp loại Khá (đạt 88,2 điểm).

Ảnh phiên họp Hội đồng

Nguồn ảnh: Lê Thị Hà