TƯỞNG NHỚ GIÁO SƯ,
NHÀ GIÁO NHÂN DÂN NGUYỄN TÀI CẨN (1926 - 2011)

Giáo sư Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Tài Cẩn sinh ngày 22 tháng 5 năm 1926 tại làng Thượng Thọ xã Thanh Văn huyện Thanh Chương tỉnh Nghệ An, Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng, Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ, Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Ngôn ngữ học Khoa Ngữ văn Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội); do tuổi cao sức yếu Giáo sư đã từ trần hồi 19 giờ 4 phút ngày 25 tháng 2 năm 2011 (tức ngày 23 tháng Giêng năm Tân Mão) tại nhà riêng ở Maxcơva (Cộng hòa Liên bang Nga). Chiều 28-2-2011 tại nghĩa trang Khovanxkoie ở Matxcơva đã cử hành trọng thể lễ tang, tiễn đưa và hỏa táng GS.NGND Nguyễn Tài Cẩn nơi quê hương của Cách mạng Tháng Mười, hương hồn của Giáo sư hòa cùng hương hồn các nhà khoa học và các thi hào Nga vĩ đại.

Sự nghiệp nghiên cứu khoa học của GS.NGND Nguyễn Tài Cẩn đã đặt nền móng trên nhiều lĩnh vực như: ngữ pháp, ngữ âm, Hán Nôm, từ vựng, Việt ngữ học, ngôn ngữ thơ, văn học, văn hóa, v.v... Sự nghiệp giáo dục của GS.NGND Nguyễn Tài Cẩn đã đào tạo bao thế hệ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu khoa học, và nay nhiều người đã thành danh.

GS.NGND Nguyễn Tài Cẩn đã có nhiều đóng góp cho ngành Hán Nôm. Như khi nói chuyện với các thanh niên mới vào nghề, Giáo sư nhấn mạnh: Người làm công tác nghiên cứu, khi đọc tư liệu Hán Nôm, cái giỏi là phải biết phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề đó. Hay năm 1979, Ban Hán Nôm (Viện Nghiên cứu Hán Nôm ngày nay) tổ chức Hội nghị Thư tịch cổ và nhiệm vụ mới đã thu hút nhiều nhà Hán học tham gia, tại Hội nghị này GS. Nguyễn Tài Cẩn đã phát biểu với bản tham luận: Một vài ý kiến về phương hướng đào tạo cán bộ ngành Hán Nôm. Cuối bài viết Giáo sư kết luận: "Phải cố gắng thường xuyên học hỏi để nâng cao trình độ, ngang tầm cỡ với ngành Hán ngữ học hiện đại của thế giới, nhưng phải vận dụng trình độ đó vào việc tìm hiểu những nét đặc thù của truyền thống Hán Nôm Việt Nam, xây dựng ngành Hán Nôm học cho Việt Nam; phải học tập nhiều để nghiên cứu tốt, nhưng phải mạnh dạn sớm đi vào những vấn đề của Việt Nam, coi nghiên cứu là phương thức học tập, phương thức tự rèn luyện". (Thư tịch cổ và nhiệm vụ mới, Nxb. KHXH. H.1979, tr.105-110). Theo hướng đó, Giáo sư đã hướng dẫn nhiều Cử nhân, Tiến sĩ cho ngành Hán Nôm.

Với những đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, sự nghiệp khoa học và sự nghiệp giáo dục, GS.NGND Nguyễn Tài Cẩn đã được Nhà nước Việt Nam phong tặng: Giáo sư (1980), Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ (2000), Nhà giáo Nhân dân (2008).

Trong những năm gần đây, GS.NGND Nguyễn Tài Cẩn đã sang Cộng hòa Liên bang Nga sinh sống với người bạn đời - Giáo sư Nonna Stankevich, người có một thời gian dài ở Việt Nam làm giảng viên tại Khoa Ngữ văn trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.

Sự ra đi của GS.NGND Nguyễn Tài Cẩn là mất mát to lớn đối với khoa học Việt Nam nói chung và ngành Hán Nôm học nói riêng.

TRỊNH KHẮC MẠNH