Việt Nam là một trong những quốc gia thuộc vùng văn hóa chữ Hán. Theo các tài liệu hiện có, chữ Hán là hình thức chữ viết sớm nhất ở Việt Nam và đã được sử dụng liên tục như một công cụ giao tiếp ngôn ngữ cho đến thời hiện đại. Ngay cả ngày nay, khi tiếng Việt chiếm ưu thế, chữ Hán vẫn đóng vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực của xã hội, văn hóa và tín ngưỡng tâm linh Việt Nam. Chính vì vậy việc sử dụng chữ Hán ở Việt Nam đã được các học giả quốc tế quan tâm, nghiên cứu, giành được nhiều thành tựu.

Vào tháng 12 năm 2025 hai tác giả người Trung Quốc là Tả Vinh Toàn 左荣全 và Vương Quốc Húc 王国旭 đã cho xuất bản cuốn 越南汉字传播发展史 (Lịch sử truyền bá và phát triển chữ Hán ở Việt Nam) do Thượng Hải cổ tịch xuất bản xã ấn hành.

Cuốn sách sử dụng các lý thuyết từ nghiên cứu truyền thông, ngữ văn học đại cương, ngôn ngữ học văn hóa và lịch sử để cung cấp một cái nhìn tổng quan về toàn bộ quá trình truyền bá, phát triển, suy tàn và bảo tồn chữ Hán ở Việt Nam. Cuốn sách xem xét ý nghĩa, loại hình, mô hình, giai đoạn, vị thế chức năng và ảnh hưởng của chữ Hán ở Việt Nam, đưa ra một bức tranh tổng thể về việc truyền bá và sử dụng chữ Hán ở Việt Nam. Cuốn sách đề cập đến những câu hỏi quan trọng như sự truyền bá của chữ Hán ở Việt Nam, sự phát triển về vị thế, chức năng của chúng, sự tồn tại của chữ viết trước thời kỳ quận-huyện, mối quan hệ giữa Hán-Nôm và Hán-La-tinh, giữa chữ Hán và chữ Nôm, chữ viết ngôn ngữ quốc gia được Latin hóa, và sự chuyển đổi từ bản sắc chữ Hán sang bản sắc chữ viết ngôn ngữ quốc gia. Cuốn sách sửa chữa một số định kiến và sai sót trong quan điểm học thuật hiện nay và đặt nền tảng vững chắc cho các nghiên cứu sâu hơn.

Cuốn sách tuy mới xuất bản chỉ vài tháng nhưng nhận được nhiều đánh giá tích cực của giới học giả Trung Quốc và nước ngoài trong lĩnh vực nghiên cứu Hán tự, được kiến nghị đọc khi nghiên cứu lịch sử chữ Hán ở Việt Nam nói riêng, cũng như ở Đông Á nói chung.

Mục lục sách:

目录

前言

绪论

0.1 选题缘起及意义

0.2 学术史回顾

0.2.1 国外研究现状

0.2.2 国内研究现状

0.3 研究理论与方法

0.3.1 研究理论

0.3.1.1 历史唯物主义与辩证唯物主义

0.3.1.2 广义文字学

0.3.1.3 文化语言学

0.3.1.4 汉越语理论

0.3.2 研究方法

0.3.2.1 文献法

0.4 主要创新

0.5 内容框架

第一章 汉字越南传播总论

1.1 汉字越南传播的内涵

1.2 汉字越南传播的动因

1.3 汉字越南传播的类型

1.4 汉字越南传播的模式

1.5 汉字越南传播的阶段

1.5.1 郡县时期的汉字传播

1.5.2 丁朝至阮朝独立时期的汉字传播

1.5.3 近代汉字传播的障碍与隔阂

1.5.4 现当代保存弘扬汉字文化

1.6 汉字越南传播的社会功能

1.7 汉字越南传播的地位

1.8 汉字越南传播的影响

1.8.1 古代越南的汉字认同

1.8.1.1 对方块字形的尊崇

1.8.1.2 对儒释道三教经典文本的尊崇

1.8.1.3 正字活动

1.8.2 古代越南的汉字文化

第二章 奠基时期

2.1 百年来越南学者的早期文字问题研究述评

2.1.1 认为有独立文字的各观点及对其评述

2.1.1.1 主观地推测应有独立文字

2.1.1.2 东山文化未知文字系统说

2.1.1.3 越北傣文源自东山文化说

2.1.1.4 老街沙巴岩画文字系统说

2.1.1.5 越裳古国的科斗文证据说

2.1.1.6 骆将“铜印”印文证据说

2.1.1.7 黎圣宗梦得南越文证据说

2.1.2 持否定或保留意见的观点及对其述评

2.1.2.1 持否定意见的代表性观点

2.1.2.2 持保留意见的代表性观点

2.1.3 越南北属时期以前无文字的主要原因

2.2 汉字在交趾三郡的传播

2.2.1 秦汉时期汉字在交趾三郡的传播

2.2.2 魏晋南朝时期汉字在交趾三郡的发展

2.2.3 隋唐五代时期汉字在交趾三郡的巩固

2.3 汉字传人交趾三郡的意义

本章小结

第三章 独尊时期

3.1 汉字在官方行政领域独尊地位的确立

3.2 汉字在教育科举领域独尊地位的确立

3.3 汉字在文学与学术领域独尊地位的确立

3.4 汉字在宗教与民俗领域独尊地位的确立

本章小结

第四章 主导时期

4.1 汉字使用的深化拓展

4.1.1 汉字在官方行政领域的拓展

4.1.2 汉字在教育科举领域的拓展

4.1.3 汉字在文学与学术领域的拓展

4.1.4 汉字在宗教与民俗领域的拓展

4.1.4.1 碑刻铭文

4.1.4.2 各类谱记

4.1.4.3 其他文化事项

4.2 喃字的使用及其对汉字地位的影响

4.2.1 喃字的使用

4.2.1.1 喃字的创制与使用

4.2.1.2 喃字在官方行政领域的基本缺失

4.2.1.3 喃字在教育科举领域的基本缺失

4.2.1.4 喃字在文学与学术领域的使用

4.2.1.5 喃字在宗教与民俗领域的使用

4.2.2 影响及原因

4.2.2.1 古代越南官方在喃字问题上的缺失

4.2.2.2 古代越南的“尊汉轻喃”民族心理

本章小结

第五章 衰落时期

5.1 汉字在越南文字史上地位衰落的过程

5.1.1 拉丁化国语字的创制与使用

5.1.2 汉字在官方行政领域地位的逐步丧失

5.1.3 汉字在教育领域地位的逐步丧失

5.1.4 汉字在文学与学术领域地位的逐步丧失

5.1.5 汉字在部分民俗领域的顽强延续

5.2 汉字在越南文字史上地位衰落的原因

5.2.1 法国殖民者蓄意打压汉字

5.2.2 汉字认同心理的动摇

5.2.3 拉丁化国语字认同的建立

5.3 汉字外形在新认同中遭区隔

5.3.1 外形上与汉字相区隔

5.3.2 官方大力推广

5.3.3 正字活动收效甚微

5.4 汉字文化在标异潮流下受贬损

5.4.1 儒释道三教文化是基础

5.4.2 标示越南文化之“异”成为主流

5.4.3 拉丁化国语字是标异的外在形式

本章小结

第六章 保存与弘扬时期

6.1 汉字文献价值的再确认

6.2 汉字文献的搜集整理与翻译

6.3 恢复中学汉字教育

6.4 汉字在越南的存在现状

本章小结

结语

主要参考文献

后记