"Đồng bằng sông Mê Kông trong tiến trình phát triển của lịch sử cận đại Việt Nam” - sách của tác giả Choi Byung Wook
Thứ Tư, 05/08/2026 09:51
Giới thiệu cuốn
sách với tựa đề tiếng Hàn Quốc là “베트남 근대사의 전개와 메콩 델타”, tạm dịch “Đồng bằng sông Mê Kông trong tiến
trình phát triển của lịch sử cận đại Việt Nam” - tác giả Choi Byung Wook 최병욱.
Tác giả Choi
Byung Wook (nguyên giáo sư khoa Lịch sử, đại học Inha, Hàn Quốc) là một học giả
nổi tiếng trong chuyên môn về Lịch sử Việt Nam.Nghiên cứu về Lịch sử Việt Nam
dưới triều Nguyễn, hẳn độc giả Việt Nam đã từng nghe đến tác phẩm “Vùng đất
Nam bộ dưới triều Minh Mạng (1820-1841): Chính sách của triều đình và phản ứng
của địa phương” của ông. Cuốn sách “Đồng bằng sông Mê Kông trong tiến
trình phát triển của lịch sử cận đại Việt Nam” chính là sự kế tiếp của những nghiên cứu
trong cuốn sách vừa nêu. Cuốn sách được xuất bạn năm 2020, là một trong những
chuyên khảo cuối cùng của tác giả trước khi ông ngừng quá trình công tác tại đại
học Inha.
Cuốn sách được
giới thiệu đến độc giả Hàn Quốc như sau:
“Trong lời
nói đầu, tác giả cho biết cuốn sách là tập hợp của năm bài nghiên cứu mà ông đã
công bố trước đó. Tác giả định nghĩa sự khởi đầu của thời cận đại là quá trình thoát
khỏi những khuôn mẫu truyền thống và xuất hiện những diện mạo mới tương thích với
xã hội hiện đại. Trên cơ sở đó, ông truy tìm nguồn gốc của tính cận đại Việt
Nam từ Nam Bộ, vùng đất được biểu tượng hóa bằng đồng bằng sông Mê Kông.
Theo tác giả, chính tính phi truyền thống và tính vùng biên của
Nam Bộ đã trở thành dòng chảy chủ đạo của xã hội mới trong thế kỷ XX, và xu hướng
ấy vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến Việt Nam cho đến ngày nay. Thay vì chỉ tập trung
vào các biến động chính trị hay các nhân vật lịch sử nổi tiếng, tác giả hướng sự
quan tâm đến những chủ thể phản ánh và tạo nên sự biến đổi xã hội như sĩ,
nông, công, thương và phụ nữ. Thông qua đời sống của các tầng lớp này, cuốn
sách phân tích quá trình hình thành tính cận đại của Việt Nam. Cách tiếp cận độc
đáo này không chỉ mang giá trị học thuật sâu sắc mà còn giúp một công trình
nghiên cứu lịch sử trở nên hấp dẫn đối với đông đảo độc giả.”
Nội dung cuốn
sách được cơ cấu thành 5 chủ đề nhỏ, theo cơ cấu nghề nghiệp của những con người
đã hình thành nên vùng đất Nam bộ, gồm Sĩ, Nông, Công, Thương, mà tác giả tự nhận
là đã đi theo phương pháp của Sử giả Nguyễn Thế Anh trong cuốn “Kinh tế và
xã hội Việt Nam dưới thời các vua triều Nguyễn”, và thêm vào vấn đề về Phụ
nữ.
Một trong những
chất liệu sử học quan trọng được tác giả sử dụng chính là những tư liệu Hán Nôm.
Khi đi sâu vào đời sống của chủ đất và các tá điền lập nghiệp trên vùng đất đồng
bằng sông Mê Kông, tác giả khai thác các tư liệu như văn bản phân chia tài sản
đất đai, mua bán đất đai, văn bản về tiền tô thuế của tá điền, tộc phả,… Ngoài
ra, với tư cách một công trình nghiên cứu sử học giai đoạn cận đại Việt Nam,
tác giả không bỏ qua các nguồn sử liệu quý giá từ kho sách Hán Nôm Việt Nam và
thế giới như: Đại Nam thực lục chính biên大南寔錄正編, Đại Nam phong hóa khảo lược大南風化考略, Xiêm La quốc lược trình tập lục暹羅國路程集錄, Hoàng các di văn皇閣遺文, Hoàn vũ kỉ văn寰宇紀聞, Trương gia từ đường thế phả toàn lục 張嘉祠堂世譜全集.


Phạm Thị Hường