PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, Tổ trưởng Tổ soạn thảo Chiến lược, chủ trì Hội thảo

Hội thảo do PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, Tổ trưởng Tổ soạn thảo Chiến lược, chủ trì. Tham dự Hội thảo có TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm; TS. Đỗ Xuân Lân, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Viện Hàn lâm cùng các thành viên Tổ soạn thảo và Hội đồng Khoa học Viện Hàn lâm.

Nền tảng xây dựng Chiến lược

PGS.TS. Tạ Minh Tuấn cho biết, Dự thảo Chiến lược được xây dựng dựa trên Chiến lược phát triển Viện Hàn lâm giai đoạn 2011–2020; các nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Viện Hàn lâm; Đề án nâng cao năng lực theo Nghị quyết số 45-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII; Đề án tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn; Văn kiện Đại hội XIII, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng; dự thảo chiến lược phát triển của các đơn vị trực thuộc, đồng thời có đối sánh, tham chiếu với các mô hình và kinh nghiệm của các cơ quan có nhiều điểm tương đồng về chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức với Viện Hàn lâm.

Bên cạnh đó, PGS.TS. Tạ Minh Tuấn cũng nhấn mạnh, Dự thảo Chiến lược (phiên bản 1) được xây dựng trong bối cảnh Viện Hàn lâm đang được tổ chức lại mô hình quản lý, do đó, việc tổ chức lấy ý kiến các thành viên Hội đồng Khoa học là khâu quan trọng, có ý nghĩa quyết định nhằm bảo đảm Dự thảo vừa kế thừa, phát triển các định hướng đã có, vừa định hình được tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị thế, vai trò của Viện Hàn lâm trong giai đoạn tới. Theo kế hoạch, Dự thảo Chiến lược sẽ được trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt vào tháng 9/2026.

Thay mặt Tổ soạn thảo, PGS.TS. Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Sử học, trình bày tóm tắt nội dung dự thảo. Theo đó, Dự thảo Chiến lược được cấu trúc thành ba phần chính: (1) đánh giá thực trạng phát triển 10 năm qua; (2) định hướng chiến lược đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; (3) hệ thống giải pháp, tổ chức thực hiện. Dự thảo tập trung vào các mục tiêu nâng cao chất lượng nghiên cứu cơ bản, đẩy mạnh tư vấn chính sách và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Phản biện để hoàn thiện: Tâm huyết của Hội đồng Khoa học

Phần thảo luận của Hội thảo diễn ra sôi nổi, nhận được nhiều ý kiến tâm huyết của các thành viên Hội đồng Khoa học. Các đại biểu cơ bản thống nhất đánh giá, bản Dự thảo Chiến lược đã được Tổ Soạn thảo chuẩn bị công phu, nội dung tương đối toàn diện, bước đầu bao quát được cơ bản các lĩnh vực hoạt động của Viện Hàn lâm, đồng thời xác định mục tiêu trọng tâm và đề xuất một số giải pháp mang tính đột phá cho giao đoạn mới.

Tuy nhiên, trước yêu cầu đặt ra trong bối cảnh Viện Hàn lâm đang đứng trước những chuyển đổi mang có ý nghĩa lịch sử, gắn liền với đó là những vấn đề đặt ra về sứ mệnh, tầm nhìn, quan điểm, định hướng phát triển trong giai đoạn mới, các ý kiến đã tập trung thảo luận rất sâu sắc về một số vấn đề cốt lõi sau:

Nhiều ý kiến cho rằng, cần tiếp tục làm rõ hơn sứ mệnh của Viện Hàn lâm trong bối cảnh mới,đặc biệt là trách nhiệm chính trị và xã hội; đồng thời cần thiết phải đưa ra được các giải pháp mang tính đột phá, trong đó tập trung vào đổi mới tư duy, nhận thức về vai trò của khoa học xã hội và nhân văn; phát triển nguồn nhân lực; hoàn thiện thể chế và các cơ chế tài chính cũng như đẩy mạnh hợp tác quốc tế…

Về nghiên cứu cơ bản và bản sắc đặc thù, một số ý kiến cần định vị rõ những giá trị 'riêng có' của Viện Hàn lâm, những giá trị tạo nên sự khác biệt và không thể thay thế. Các đại biểu cho rằng Chiến lược cần thể hiện rõ thương hiệu, những thành tựu mang tính biểu tượng của Viện nhằm duy trì sự phát triển bền vững; đồng thời tiếp tục coi nghiên cứu cơ bản là nền tảng để nâng cao uy tín học thuật và sức lan tỏa của khoa học xã hội và nhân văn. Bên cạnh đó, vấn đề tự do học thuật gắn liền với trách nhiệm chính trị cũng được nhấn mạnh.

Về quản trị và hội nhập quốc tế, nhiều ý kiến cho rằng đổi mới quản trị dựa trên chuyển đổi số và khai thác dữ liệu lớn (Big Data) là yêu cầu cấp bách trong giai đoạn tới. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu lớn phục vụ nghiên cứu cần được ưu tiên, đồng thờiđẩy mạnh hội nhập quốc tế theo phương châm 'hội nhập nhưng không hòa tan', giữ vững bản sắc và hệ thống lý luận của Việt Nam.

Về chức năng tư vấn chính sách, TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, lưu ý cần nhận thức đúng đắn và nhất quán về chức năng cốt lõi của Viện: cung cấp luận cứ khoa học để Đảng và Nhà nước xây dựng đường lối, chính sách. Vì vậy, các mục tiêu trong chiến lược cần bám sát chức năng nghiên cứu lý luận, tránh chồng chéo với chức năng tham mưu chiến lược của các ban Đảng.

Về đào tạo và công bố khoa học, các đại biểu đề xuất chuyển dịch trọng tâm sang đào tạo nhân lực tinh hoa (sau tiến sĩ) và xây dựng hệ thống chỉ số trích dẫn riêng cho khoa học xã hội Việt Nam đồng thời gợi mở về việc thiết lập cơ chế cảnh báo sớm trước các biến động xã hội.

Đối với kỹ thuật soạn thảo, các ý kiến cơ bản thống nhất cho rằng cần tiếp tục khái quát hóa các định hướng chuyên môn, tránh dàn trải; đồng thời tăng cường ứng dụng các công cụ phân tích chiến lược hiện đại như phân tích SWOT nhằm đảm bảo tính khả thi về nguồn lực và tài chính cho giai đoạn 10 năm tới. Nhiều ý kiến cũng bày tỏ kỳ vọng, trong bối cảnh mang tính bước ngoặt hiện nay, bản Chiến lược sẽ tạo ra những chuyển biến thực chất, góp phần khẳng định vai trò nền tảng của khoa học xã hội và nhân văn đối với sự phát triển kinh tế – xã hội đất nước trong kỷ nguyên mới.

Từ góp ý đến hành động: Lộ trình cụ thể cho Dự thảo 2

Phát biểu kết luận Hội thảo, PGS.TS. Tạ Minh Tuấn trân trọng ghi nhận các ý kiến đóng góp trực tiếp, thẳng thắn và sâu sắc của các thành viên Hội đồng Khoa học. PGS.TS. Tạ Minh Tuấn khẳng định Tổ soạn thảo sẽ tiếp thu nghiêm túc, tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ trọng tâm: thứ nhất, về hình thức, cần chuẩn hóa văn bản theo đúng cấu trúc của một bản Chiến lược hiện đại – súc tích, mạch lạc, chặt chẽ, tránh liệt kê nhiệm vụ chi tiết của các đơn vị chuyên ngành; thứ hai, về nội dung, cần rà soát để làm nổi bật các quan điểm đột phá, các trụ cột phát triển và đảm bảo tính thống nhất giữa mục tiêu và giải pháp, đặc biệt cập nhật sát sao các nội dung từ văn kiện hội nghị Trung ương mới nhất; thứ ba, về lộ trình, Tổ soạn thảo phải khẩn trương hoàn thiện Dự thảo 2, gửi xin ý kiến vòng 2 của Hội đồng bằng văn bản và trình Thường vụ Đảng ủy Viện Hàn lâm xem xét trước khi trình các cơ quan có thẩm quyền.

Phó Chủ tịch nhấn mạnh một vấn đề mang tính sống còn: dù Viện Hàn lâm có thể đảm nhận thêm nhiều chức năng mới khi tổ chức laị mô hình quản lý, thì chức năng nghiên cứu cơ bản vẫn phải là ưu tiên hàng đầu, không thể thay thế. Đây chính là truyền thống, bản sắc của Viện Hàn lâm, là đặc điểm để phân biệt Viện Hàn lâm với tất cả các cơ quan nghiên cứu về khoa học xã hội và nhân văn khác.

Hội thảo kết thúc với sự đồng thuận cao về định hướng và niềm tin vào lộ trình đổi mới, hướng tới mục tiêu xây dựng Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trở thành trung tâm nghiên cứu, tư vấn chính sách uy tín, ngang tầm khu vực và quốc tế trong giai đoạn phát triển mới của đất nước./.