Tưởng nhớ NCVC. Mai Xuân Hải (Tạp chí Hán Nôm, Số 4 (107) 2011, Tr.82)
TƯỞNG NHỚ NCVC MAI XUÂN HẢI
Nghiên cứu viên chính Mai Xuân Hải nguyên cán bộ Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã đi vào cõi vĩnh hằng tại nhà riêng (số 60, ngõ 5, đường Trường Chinh, quận Thanh Xuân, Tp. Hà Nội). Ông mất ngày 7 tháng 8 năm 2011 (tức ngày 8 tháng 7 năm Tân Mão). Gia đình, cơ quan, địa phương và bè bạn vô cùng thương xót vĩnh biệt ông. Lễ truy điệu ông Mai Xuân Hải tổ chức vào hồi 8h ngày 9 tháng 8 năm 2011, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm, PGS.TS. Trịnh Khắc Mạnh đã đọc điếu văn(1) tiễn biệt:
Mấy hôm nay
Trời Hà Nội gió mưa xào xạc,
Nước sông Hồng dào dạt sóng xô.
Vừa mới đây thôi, được tin Nghiên cứu viên chính Mai Xuân Hải bỏ nhà đi vào cõi thọ mà lòng thấy quặn đau, xin cho phép tôi thay mặt Ban tang lễ (UBND phường Phương Liệt quận Thanh Xuân, Viện Nghiên cứu Hán Nôm cùng thân quyến) đọc lời điếu văn tiễn biệt:
Nghiên cứu viên chính Mai Xuân Hải sinh ngày 29 tháng 11 năm 1944 tại làng Phương Liệt huyện Thanh Trì tỉnh Hà Đông, nay là phường Phương Liệt quận Thanh Xuân thành phố Hà Nội.
Ngay thuở ấu thơ trứng nước, u ơ đau nỗi mất cha;
Được nuôi lớn lên thành người, hết thảy đều nhờ tay mẹ.
Bẩm tính thông minh, học văn làm toán, chữ nghĩa tỏ tường.
Nết na thuần hậu, trong họ ngoài làng, xóm thôn vị nể.
Năm 1963 thi đỗ vào Khoa Ngoại ngữ Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, là sinh viên Hán ngữ, dấn mình theo nghiệp văn chương:
Năm 1967 tốt nghiệp Đại học được cử về Khoa Văn Đại học Sư phạm Việt Bắc, làm cán bộ giảng dạy, quyết tâm theo nghề dạy học.
Năm 1975 về công tác tại Tổ Triết học Ban Hán Nôm, say sưa nghiên cứu Đông phương học thuyết, này Lão Trang, này Khổng Thích để rồi sau này dịch được hai bộ sách hay Lịch sử Phật giáo thế giới, Kinh viên giác luận giải, cùng là ba pho từ điển: Từ điển Phật học Hán Việt, Từ điển Chu Dịch, Từ điển Phật Lão Nho;
Năm 1979 chuyển sang Ban Văn bản học Viện Nghiên cứu Hán Nôm, cặm cụi mày mò từng trang sách cổ, khi lịch sử khi văn thơ, để rồi sau này biên dịch thành công ba truyện: Truyện Thạch Sanh, Truyện Dân gian Trung Quốc, Truyện Ngụ ngôn nhà Phật, cùng bốn tuyển tập thơ: Thơ văn Lê Thánh Tông, Thơ chữ Hán Lê Thánh Tông, Lê Thánh Tông thơ văn và cuộc đời, Tuyển tập thơ văn Nguyễn Trãi.
Năm 1986 làm Biên tập viên Tạp chí Hán Nôm, nay viết bài mai biên tập, bài nhiều kể đến hàng trăm.
Năm 1992 làm Trưởng phòng Nghiên cứu Ứng dụng, khi hiệu đính lúc dịch thơ, việc nhiều không sao đếm xuể.
Khi đình làng lo xếp hạng, ông đã tất bật tìm dịch thần phả, lại thêm khảo cứu sắc phong;
Ngày xã mới được lên phường, ông lại hăng hái tham gia Thư ký hội đồng nhân dân, làm cả Tổ trưởng dân phố.
Năm 2004 ông thanh thản nghỉ hưu, để việc cho đàn hậu bối.
Các bạn đồng nghiệp từng có thơ tiễn:
Đến tuổi về hưu dứt chẳng ra,
Nợ tình chữ nghĩa chửa buông tha.
Thánh Tông di thảo tay thường giở
Tam giáo đồng nguyên lệ thấm nhòa.
Những tưởng nặng tình thơ chữ Hán chữ Nôm, hẳn sẽ còn nhiều buổi đến cơ quan;
Chi ngờ chọn được tháng Thân năm Mão, xịch một cái giong chơi miền Bồng Đảo.
Thế là vào hồi 14h38' ngày 7 tháng 8 năm 2011 (tức ngày 8 tháng 7 năm Tân Mão) ông vĩnh biệt gia đình, hàng xóm, cơ quan, bằng hữu đi vào cõi vĩnh hằng, hưởng thọ 68 tuổi, để lại nỗi tiếc thương vô hạn.
Xót xa thay!
Khí bạch lộ mịt mùng buông lưới thảm;
Ngọn thu phong hiu hắt thổi cơn sầu.
Nhớ ông xưa!
Bẩm tính nhân từ;
Giầu lòng kính ái.
Khéo cư xử giữ lề cần kiệm, chắt chiu dành để giúp vợ con.
Thú sách đèn quen tính đam mê, mải viết sách hiến cho xã hội.
Đau đớn nhẽ!
Ông đi về đấy gặp lại mẹ cha, có hay chăng ở dưới quê nhà vợ góa con côi, họ hàng chú bác, ngơ ngẩn tìm trước tìm sau;
Ông lên chốn nọ được gặp Phật tiên, nào có biết ở nơi trần thế bạn già bạn trẻ, đồng nghiệp cơ quan, ngao ngán sớm chờ tối đợi.
Hỡi ôi!
Mây Nùng Lĩnh phủ kín chín trời
Nước Tô Giang tuôn sầu thiên cổ!
Thương thay!
Chú thích: