1. Mở đầu: Sứ mệnh mới từ một điểm tựa lịch sử đặc thù

Khát vọng bước vào Kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc do Tổng Bí thư Tô Lâm khởi xướng tại Đại hội XIV của Đảng là sự tiếp nối nhất quán mục tiêu cao cả mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành trọn đời theo đuổi. Đại hội XIV là cột mốc lịch sử, tạo bệ phóng để đất nước phát triển đột phá, nâng cao vị thế và uy tín quốc tế với nền ngoại giao “Cây tre” giàu bản sắc. Trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ ấy, bảo vệ Đảng không chỉ là bảo vệ nền tảng lý luận, mà còn phải gắn với việc gìn giữ và phát huy “linh hồn” văn hóa dân tộc. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa tiếp tục khẳng định văn hóa là “neo sắt” giúp con tàu Việt Nam vững vàng vượt sóng lớn, trong đó di sản Hán Nôm chính là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt tâm hồn dân tộc.

2. Di sản Hán Nôm - “vật chứng” lịch sử bác bỏ các luận điệu xuyên tạc

Trong bối cảnh không gian mạng biến động, các thế lực thù địch lợi dụng AI và tin giả để xuyên tạc lịch sử, phủ nhận nguồn gốc dân tộc. Trước những thách thức đó, di sản Hán Nôm trở thành nguồn tư liệu có giá trị đặc biệt trên hai phương diện cốt lõi.

Thứ nhất, đây là những chứng tích xác thực về chủ quyền biển, đảo. Các bộ chính sử như Đại Nam thực lục, Đại Nam nhất thống chí... ghi chép đầy đủ việc triều Nguyễn thực thi chủ quyền tại Hoàng Sa, Trường Sa; tiêu biểu là sự kiện dựng miếu, lập bia chủ quyền năm 1835 với bốn chữ “Vạn lý ba bình”. Cùng với đó, hệ thống bản đồ cổ và Châu bản triều Nguyễn ghi rõ hoạt động đo đạc, quản lý biển đảo đã tạo nên cơ sở pháp lý vững chắc, góp phần bác bỏ các luận điệu sai trái về chủ quyền lãnh thổ.

Thứ hai, di sản Hán Nôm phản ánh mạch nguồn tư tưởng “Lấy dân làm gốc” của dân tộc. Những tư tưởng như “Dân duy bang bản”, “Dân vi quý, quân vi khinh”, “Khoan thư sức dân” được lưu giữ qua các văn bia và thư tịch Hán Nôm, cho thấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh đã được tiếp nhận, phát triển trên nền tảng truyền thống văn hiến Việt Nam. Đảng kế thừa và nâng tầm tư tưởng ấy bằng quan điểm lấy nhân dân làm trung tâm, phục vụ nhân dân, hiện thực hóa chân lý “không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân”. Đây cũng là cơ sở thuyết phục để phản bác các luận điệu xuyên tạc cho rằng Đảng “độc tài, xa rời quần chúng”.

3. Trọng dụng hiền tài - động lực đưa đất nước vươn mình

Nếu “lấy dân làm gốc” là nền móng thì “trọng dụng hiền tài” chính là trụ cột của sự phát triển quốc gia. Chân lý “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” do Thân Nhân Trung khởi thảo trên bia Tiến sĩ đã trở thành tư tưởng xuyên suốt trong lịch sử dân tộc. Bước vào kỷ nguyên số, Đảng tiếp tục nâng tầm tư duy này thành chiến lược phát triển, xác định hiền tài là động lực quan trọng của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư; đồng thời chủ trương không chỉ trọng dụng mà còn thu hút, đãi ngộ những người có đủ Tâm - Tầm - Tài. Quyết định số 12-QĐ/TW ngày 30/3/2026 của Bộ Chính trị về việc chuyển Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng là minh chứng cho sự coi trọng đặc biệt đối với đội ngũ trí thức và khoa học.

4. Từ “bảo tàng” đến “lá chắn số” trong kỷ nguyên mới

Trước sự chống phá bằng công nghệ cao, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng cần chuyển mạnh từ “chống” sang “xây”, bằng việc hiện đại hóa và phát huy giá trị vốn cổ. Bài viết đề xuất ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và Big Data trong nhận diện, dịch thuật, số hóa và phổ biến tư liệu Hán Nôm trên không gian mạng, qua đó lấp đầy khoảng trống thông tin và xây dựng một “pháo đài số” về văn hóa cho thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, đặc thù của tư liệu Hán Nôm với những khiếm khuyết như khuyết văn, chữ mờ, mất nét, rách hỏng, dị bản hay bản chép tay khiến công nghệ chưa thể thay thế hoàn toàn con người. Dù công nghệ hỗ trợ hiệu quả trong số hóa và quản lý dữ liệu, việc đọc, hiệu khảo và luận giải vẫn đòi hỏi kinh nghiệm, trực giác cùng trình độ chuyên môn của các chuyên gia Hán Nôm. Đây là yếu tố quyết định để xây dựng một “Ngân hàng dữ liệu gốc” chuẩn xác, góp phần bảo đảm an ninh văn hóa và bảo mật thông tin.

 5. Kết luận: Tâm thế người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa - tư tưởng

Trong mô hình tổ chức mới trực thuộc Trung ương Đảng, mỗi nhà nghiên cứu Hán Nôm cần mang tâm thế của một “người gác đền” tỉnh táo, biết biến di sản thành nguồn lực cho tương lai. Cùng với việc phá vỡ rào cản ngôn ngữ, cần đưa những bài học trị quốc, những chuẩn mực đạo đức như “Cần, kiệm, liêm, chính” vào đời sống đương đại, góp phần kiến tạo hệ giá trị con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Kiên định gìn giữ “gốc rễ” văn hóa, đồng thời kết hợp với sức mạnh của công nghệ số hiện đại, chính là nền tảng để Việt Nam vững vàng hội nhập và tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới.