GIỚI THIỆU TẤM BIA THỜI MẠC MỚI PHÁT HIỆN

DƯƠNG THỊ THE

Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Gần đây có dịp về núi Mã thành phố Hải Phòng, chúng tôi đã phát hiện 1 tấm bia khắc niên hiệu Diên Thành 4 (1581) thời Mạc Mậu Hợp - Tấm bia này hiện nay Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm chưa có và trong cuốn Văn bia thời Mạc của Tiến sĩ Đinh Khắc Thuân xuất bản năm 1996 cũng chưa thấy giới thiệu. Vậy xin giới thiệu qua về hình thức nội dung tấm bia với hội nghị.

I. Hình thức:

Tấm bia này được đặt trên núi Mã thuộc thành phố Hải Phòng. Bia bị mờ nhiều. Rộng 0,56m, cao 0,86m. Trán bia khắc hình lưỡng long chầu nguyệt. Con rồng bên trái đuôi cong lên, con bên phải lại khắc đuôi quay xuống. Con bên phải bị mòn nên mờ hơn. Mặt trăng có khắc đường vân xung quanh. Xung quanh 2 bên diềm bia khắc hoa văn hình chữ S xoắn móc vào nhau theo chiều ngược nhau. Các hoa văn bên phải ngắn và đơn giản. Còn hoa văn bên trái dài hơn và phức tạp hơn. Xung quanh bia, trán bia, đề bia đều có đường kẻ khung. Dưới chân bia khắc hình sóng nước.

II. Nội dung bia:

Bia có nhan đề Tu tạo Thuận Ứng tự bi. Đầu đề này thực ra đã mất hẳn chữ thuận và chữ tạo cũng bị mòn. Song dựa vào bài minh khắc trong bia nên đã khẳng định và phiên ra. Phần đầu bên phải hầu hết các chữ bị mờ. Chỉ còn lại bài minh, tên người, dòng niên đại và tên tác giả ở phần bên trái bia. Sau đây xin phiên âm dịch nghĩa phần chữ còn lại trên bia.

Phiên âm:

TU TẠO THUẬN ỨNG TỰ BI

........

Tích dư công tất kỳ minh báo. Đổ tư tự giả xí kỳ chung, thử địa linh tức địa linh giả. Như kỳ... tất sinh nhân kiệt. Đãn kiến viết văn viết võ, danh hiển đương thời. Nhi tử nhi tôn hiệu ứng vạn đại. Nghi lặc vu... vĩnh cửu.

Minh viết:

Thuận Ứng danh lam,

Phương thạch trường tại.

Cổ cái hữu hành,

Kim hồi bất cải.

Thiện sĩ đồng tâm,

Cựu quy trùng cải.

Thánh thọ vạn niên,

Hoàng đồ ức tải.

Hợp đức chi công,

Vi bảo vạn đại.

Hoàng Như Trác. Đồng Văn Lâm. Đồng Nhân Dư... Hoàng Bá Ba. Đồng Nhân Nghĩa. Bùi Lý Phúc. Hoàng Văn Lâm. Hoàng Đình Tuấn. Đồng Nhân Tín. Trần An. Dương Văn Kiến... Trần Như Cương. Nguyễn Văn Kỹ. Đồng Nhân Kiệt. Hoàng Bá Hoa. Dương Thanh Triệu. Dương Thời Trung. Đồng Nhân Thiêm. Trần Khoa. Dương Thanh Lan... Hoàng Thiên Xuân. Hoàng Văn Báo. Trần Văn Cúc. Vũ Hồng. Nguyễn Như Liệu. Vũ Tử Dư. Trần Như Lân. Hoàng Thành. Nguyễn Ích Hảo. Nguyễn Văn Biểu... Nguyễn Thảo Đồng Nhân Bảng. Hoàng Khắc Thận. Nguyễn Đức Phú. Bùi Đoan Dương... Vũ Nhân Quý. Hoàng Tam Khôi. Trịnh Thị Hậu. Hoàng Thị Đào. Trịnh Thị Sửu. Nguyễn Thị Như. Trần Thị Thự. Nguyễn Thị Nhữ. Trịnh Nhữ Lặc. Nguyễn Đình Vệ. Vũ Đức Long. Vũ Quang Tá. Trịnh Như Lăng. Từ Huệ. Từ Bi - Từ An.

Diên Thành vạn vạn niên chi tứ, chính nguyệt, cốc nhật.

Quốc tử giám trung, hàm sinh Hoàng Văn Lâm, Mai Lĩnh soạn.

Dịch nghĩa:

BIA TU TẠO CHÙA THUẬN ỨNG

... Có công tất được báo đền. Ngắm ngôi chùa này, thỉnh quả chuông này là thấy được đất thiêng này. Địa linh tất sinh nhân kiệt. Nào quan văn, nào quan võ, nổi tiếng đương thời. Đến con, đến cháu ứng mãi đời sau. Vậy nên khắc vào đá cứng truyền lại lâu dài...

Có bài minh rằng:

Thuận Ứng danh lam,

Đá này còn mãi.

Tự cổ lưu hành,

Tới nay không cải.

Thiện sĩ đồng tâm,

Khung xưa xây lại.

Thánh thọ vạn niên,

Hoàng đồ vững mãi.

Công chung đức lớn,

Quý tôn vạn đại.

Hoàng Như Trác... Đồng Văn Lâm... (tiếp là tên 49 người - Xem phần phiên âm).

Ngày lành tháng giêng năm Diên Thành thứ 4 (1581).

Quốc tử giám, hàm sinh Hoàng Văn Lâm - Mai Lĩnh soạn.

Thông báo Hán Nôm học 2001, tr.593-596