LỜI KHAI MẠC

HỘI NGHỊ THÔNG BÁO HÁN NÔM HỌC NĂM 2012

PGS.TS.TRỊNH KHẮC MẠNH

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Kính thưa các nhà khoa học!

Kính thưa quí vị đại biểu!

Thay mặt cán bộ viên chức Viện Nghiên cứu Hán Nôm xin chân thành cám ơn quí vị đại biểu và các nhà khoa học đã nhiệt tình tham gia Hội nghị Thông báo Hán Nôm học năm 2012. Tôi xin vui mừng thông báo, Viện Nghiên cứu Hán Nôm vừa tiến hành kiểm tra và nghiệm thu kế hoạch công tác năm 2012, với những thắng lợi trên nhiều lĩnh vực công tác về sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu khai thác, chỉnh lý xuất bản và đào tạo bồi dưỡng cán bộ nghiên cứu Hán Nôm, nhân Hội nghị này, tôi xin thông báo một số lĩnh vực sau đây:

Nghiên cứu khoa học

Năm 2012, Viện Nghiên cứu Hán Nôm hoàn thành thực hiện Chương trình cấp Bộ: Sưu tầm, bảo tồn, nghiên cứu và khai thác di sản Hán Nôm giai đoạn 2011 - 2012, gồm các đề tài:

- Thư mục Hán Nôm về biển đảo Việt Nam. Đề tài thực hiện các nội dung sau: thống kê, phân loại các tư liệu Hán Nôm viết về biển đảo Việt Nam, hiện có tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Lập thư mục Hán Nôm về biển đảo Việt Nam và biên dịch nội dung các tư liệu Hán Nôm ghi chép về biển đảo Việt Nam hiện lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm.

Sản phẩm của đề tài gồm: 2.676 trang bản thảo và 2 chuyên đề khoa học: 1/ Đánh giá tổng quan giá trị tư liệu Hán Nôm về biển đảo Việt Nam. 2/ Nghiên cứu mức độ tin cậy, tính pháp lý của các tài liệu Hán Nôm về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa-Trường Sa và biển Đông.

- Di sản Hán Nôm thời Lê sơ. Đề tài thực hiện các nội dung sau:Sưu tập tư liệu Hán Nôm thời Lê sơ.Thống kê, phân loại, nghiên cứu văn bản và biên dịch các tác phẩm Hán Nôm thời Lê sơ.

Sản phẩm của đề tài gồm: 6.769 trang bản thảo và 8 chuyên đề khoa học.

- Sưu tầm, số hóa và nghiên cứu khai thác văn bản chữ viết cổ truyền các dân tộc thiểu số Việt Nam. Đề tài thực hiện các nội dung sau: tổ chức lớp chữ Nôm dân tộc Dao với hơn 20 học viên tham gia đến từ các viện thuộc Viện Khoa học Xã hội Việt Nam. Sưu tập các thư tịch viết bằng chữ viết cổ truyền các dân tộc thiểu số Việt Nam.

Biên dịch và xuất bản thư tịch chữ viết cổ truyền các dân tộc thiểu số Việt Nam, gồm 3 tập sách: Bảng tra chữ Nôm dân tộc Dao, Tổng tập truyện thơ Nôm các dân tộc thiểu số Việt Nam (tập 14) và Thư mục sách Hán Nôm dân tộc thiểu số Việt Nam (tập 3).

- Điều tra sưu tầm tư liệu Hán Nôm. Năm 2012 thực hiện điều tra sưu tầm tư liệu Hán Nôm ở tỉnh Bình Định, cụ thể gồm các công việc sau:

Điều tra tình trạng các di tích và di sản văn hoá thành văn hiện còn ở thôn xã. Tìm tòi phát hiện nguồn tư liệu Hán Nôm hiện có trong dân gian và đưa ra những phương án thích hợp để thu thập và bảo quản nguồn tài liệu này. Sao chép các tài liệu chữ Hán, chữ Nôm gắn với các di tích như hoành phi, câu đối, bài vị, sắc phong, v.v... ghi nguyên văn và phiên âm. In rập trên giấy dó nguyên dạng văn khắc trên bia đá, chuông đồng, biển gỗ, khánh, bệ đá, cột mốc, ngai thờ, v.v...

Kết quả thu được: sao chép được 5.411 đôi câu đối và 5.279 hoành phi, in dập được 2.736 thác bản văn bia, biển gỗ, chuông và làm 274 phiếu lược thuật văn khắc Hán Nôm. Lập bản điều tra ở 139 xã theo các nội dung: địa danh, di tích, tư liệu Hán Nôm hiện còn, tục lệ, thần làng, danh nhân, nghề truyền thống v.v...

- Số hóa tư liệu Hán Nôm, 284 ký hiệu sách với 54.882 trang ảnh, ghi 78 đĩa CD.

Hợp tác khoa học trong nước

- Cùng với các tỉnh và thành phố, như: Hà Nội, Hải Dương, Phú Thọ, Thái Bình, Nam Định, Bắc Giang, Ninh Bình, Thanh Hóa, v.v..; tổ chức hội thảo khoa học, tiến hành biên soạn và chỉnh lý các tư liệu Hán Nôm, nghiệm thu các đề tài nghiên cứu khoa học và và tư vấn việc trùng tu sửa chữa tại các di tích ở các địa phương.

Hợp tác khoa học nước ngoài

- Cùng với Viện Văn học thuộc Đại học Thành Công (Đài Loan), biên tập xuất bản bộ Việt Nam Hán thi, tập đầu sẽ xuất bản Toàn Việt thi lục của Lê Quí Đôn.

- Cùng với Đại học Sư phạm Thượng Hải hiệu chỉnh và xuất bản bộ Tổng tập thần thoại Hán văn Việt Nam.

Tạp chí Hán Nôm đã ra 5 số theo kế hoạch và đang chuẩn bị số 6 để ra mắt cùng bạn đọc.

Hoạt động đào tạo của ngành Hán Nôm trong năm 2012 có 04 NCS bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ, đó là Nguyễn Thị Tú Mai với đề tài Chữ Nôm và Tiếng Việt thế kỷ XVII qua 'Thiên chúa thánh giáo khải mông' của Jeronimo Maiorica; Nguyễn Tuấn Cường với đề tài Nghiên cứu diên cách cấu trúc chữ Nôm qua các bản giải âm “Kinh Thi”; Nguyễn Tô Lan với đề tài Nghiên cứu văn bản “Quần phương tập khánh” trong bối cảnh dòng văn quan phương thời Nguyễn; Nguyễn Thị Hường với đề tài Nghiên cứu sách dạy lịch sử Việt Nam viết bằng chữ Hán và chữ Nôm. Điều đặc biệt là TS. Nguyễn Thị Tú Mai và TS. Nguyễn Tuấn Cường là hai chị em đồng khoa, còn TS. Nguyễn Thị Hường đã từ biệt chúng ta do tai nạn giao thông sau 9 ngày bảo vệ thành công luận án.

Ngoài ra, còn nhiều học viên cao học đã bảo vệ thành công luận văn Thạc sĩ ngành Hán Nôm.

- Một sự kiện quan trọng khác là Kỷ niệm 40 năm ngành Hán Nôm khoa Văn học trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội với những hình thức hoạt động hết sức sôi nổi, như: giao lưu, thư pháp, sinh hoạt khoa học... Tại Hội thảo "40 năm đào tạo và nghiên cứu Hán Nôm" có 34 tham luận với những ý kiến hết sức có giá trị cho sự phát triển ngành Hán Nôm, đó là những vấn đề: hồi cố và cảm xúc về ngành Hán Nôm. Những vấn đề trong đào tạo Hán Nôm. Những vấn đề cụ thể trong nghiên cứu Hán Nôm...

Kính thưa Hội nghị!

Năm 2012, Hội thảo nhận được 119 bài tham luận, hai phần ba trong số đó là tham luận của các nhà nghiên cứu đến từ các nơi như: Viện sử học, Viện Nghiên cứu Tôn giáo, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Vinh, Đại học Huế, Đại học Đà Nẵng, Đại học Phú Yên, Đại học Khoa học Xã hội và nhân văn thuộc Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh;... Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch các tỉnh như Bắc Ninh, Thái Nguyên, Hải Phòng, Thanh Hóa, Quảng Bình;... đơn vị chủ quản - Viện Nghiên cứu Hán Nôm đóng góp với hơn 40 tham luận. Bản danh mục các bài viết của các tác giả gửi Ban tổ chức Hội nghị đã thể hiện sự phong phú, đa dạng và chất lượng của Hội nghị Thông báo Hán Nôm học năm nay. (Xin xem Danh mục các bài tham luận Hội nghị Thông báo Hán Nôm học năm 2012 ở mục Tin tức trên website hannom.org.vn).

Các tham luận tập trung vào những nội dung sau đây: giới thiệu những phát hiện mới trong các công tác sưu tầm tư liệu Hán Nôm còn rải rác ở các địa phương, các kho tư liệu trong cả nước và những thư viện ngoài nước. Những thông tin mới về các tác gia, tác phẩm Hán Nôm và tư liệu về các nhân vật lịch sử. Thông tin những kết quả nghiên cứu làm phong phú tri thức của ngành Hán Nôm và các ngành khoa học liên quan. Đọc sách và trao đổi ý kiến về các vấn đề của ngành Hán Nôm đã và đang đặt ra trong quá trình nghiên cứu. Vấn đề Hán Nôm trong nhà trường, chất lượng giảng dạy, sách giáo khoa, giải thích từ ngữ. Vấn đề thường thức Hán Nôm mà đời sống văn hóa xã hội, v.v... Xin nêu cụ thể một số lĩnh vực như sau:

Về tư liệu Hán Nôm, văn khắc Hán Nôm được giới thiệu nhiều nhất với hơn 40 tham luận, có thể kể như: Lê Viết Nga bài Bia đá ghi niên hiệu Đại Tùy và tên huyện Long Biên ở chùa Thiền Chúng, đất Giao Châu phải chăng là tấm bia cổ nhất Việt Nam; Phạm Lê Huy bài Tư Lang chùa Sùng Khánh tự chung minh (1113) một quả chuông thời Lý lưu lạc trên đất Trung Quốc; Nguyễn Kim Măng bài Nhóm bia ghi về ruộng đất mang chữ húy đời Trần ở Ninh Bình; Phạm Thị Thùy Vinh với bài Hoàng đế Lê Thái Tông và uy danh của Đại Việt qua văn bia Lam Sơn Hựu lăng bi; Lê Thị Thúy An & Võ Vinh Quang bài Về văn bia thế kỷ XVII - XVIII ở đình Xuân Mỹ (nay ở khối phố 5, phường Thanh Hà, Hội An); ...

Các tư liệu lịch sử, thần phả, sắc phong, gia phả và thư tịch Hán Nôm... cũng được giới thiệu khá nhiều tại Hội nghị này, có thể kể như: Nguyễn Đình Chỉnh bài Những sắc phong lưu giữ tại đền Nghè (An Biên cổ miếu thờ nữ tướng Lê Chân), phường An Biên, quận Lê Chân, Tp. Hải Phòng; Nguyễn Đình Hưng bài Giới thiệu 4 sắc phong, 1 văn bia của đình - chùa Bản Cái ở ATK Định Hóa (Thái Nguyên); Phạm Văn Thưởng bài Về 18 đạo sắc phong tại di tích đình làng Mỹ Thôn, xã Xuân Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh...; Trần Kim Anh bài Về một số sản vật Việt Nam được phản ánh trong “Tề dân yếu thuật”; Nguyễn Khắc Bảo bài Tìm hiểu về thời học sinh của cụ Nguyễn Nghiễm; Nguyễn Thị Dương bài Lê Văn Ngữ và chuyến đi Pháp năm 1900 qua một tài liệu lưu trữ của Phủ thống sứ Bắc Kỳ; Nguyễn Thị Thu Hường bài Tài liệu Hán Nôm “Nha Kinh lược Bắc kỳ” - một nguồn sử liệu quý;...

Về lĩnh vực văn học, ngôn ngữ có Phạm Văn Ánh bài Cổ duệ từ của Miên Thầm - Từ văn bản đến nguồn ảnh hưởng; Nguyễn Văn Chiến bài Thơ thần trí thể và nội dung hai bài thơ trên đồ sứ đặt kiểu triều Nguyễn; Nguyễn Tuấn Cường bài Tính tuổi chị em Thúy Kiều bằng… ngữ pháp; Trần Trọng Dương bài Từ nguyên của “Pháy pháy” và “Phới phới” qua ngữ liệu Tiếng Việt thế kỉ XV - XX; Nguyễn Đại Cồ Việt bài Những vấn đề về âm đọc chữ Hán - phiên thiết, vận thư và vận đồ... Vũ Tuấn Doanh bài Thử lý giải về bãi đá cổ Sapa - Một vấn đề hàng trăm năm nay vẫn chưa có lời giải đáp thỏa đáng, nay lại có thêm một lí giải. Vấn đề chữ viết dân tộc có Phạm Quỳnh Phượng với bài Điều tra sách cổ của người Dao ở Cát Thịnh - Một di sản văn hóa có giá trị cần được quan tâm cùng rất nhiều thông tin mới bổ ích và thú vị.

Kính thưa Hội nghị!

Xin cảm ơn các nhà nghiên cứu và các vị quan tâm đến công tác nghiên cứu Hán Nôm, đã và đang miệt mài thực hiện xã hội hóa di sản Hán Nôm phục vụ sự nghiệp phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc trong thời đại ngày nay.

Với tư cách là cơ quan chủ trì Hội nghị Thông báo Hán Nôm học hàng năm của ngành Hán Nôm, thay mặt Lãnh đạo Viện Nghiên cứu Hán Nôm, tôi xin tuyên bố khai mạc Hội nghị Thông báo Hán Nôm học năm 2012 và tin tưởng rằng ngành Hán Nôm học ngày càng phát triển.

Chân thành cảm ơn các nhà khoa học cùng quí vị đại biểu.

Kính chúc Hội nghị thành công.

(Thông báo Hán Nôm học 2012, tr.5-12)