Ngày 03/11/2026, tại Viện Nghiên cứu Hán - Nôm (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), đã diễn ra buổi làm việc và thuyết trình khoa học với sự tham gia của GS.TS. Nguyễn Phương Ngọc, Phó Hiệu trưởng phụ trách hợp tác và phát triển nghiên cứu khoa học, trường Nghệ thuật, văn học, ngôn ngữ và khoa học nhân văn (UFR ALLSH) thuộc Đại học Aix-Marseille (Cộng hòa Pháp). Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong việc tăng cường kết nối học thuật, trao đổi chuyên môn và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu giữa hai đơn vị.

Thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, sưu tầm và số hóa tài liệu lưu trữ về Việt Nam tại Pháp

Tại buổi làm việc, hai bên đã trao đổi về tiềm năng và định hướng hợp tác nghiên cứu, đặc biệt là khả năng phối hợp khảo sát, sưu tầm, số hóa và khai thác nguồn tài liệu lưu trữ liên quan đến Việt Nam hiện đang được bảo quản tại Pháp.

Một trong những nguồn tư liệu được đặc biệt quan tâm là khối tài liệu tại Lưu trữ Hải ngoại Pháp (Archives nationales d’outre-mer - ANOM), thuộc hệ thống lưu trữ quốc gia Pháp. Đây là nguồn sử liệu phong phú, phản ánh nhiều phương diện của lịch sử Việt Nam và Đông Dương, chủ yếu từ giữa thế kỷ XIX đến năm 1954, bao gồm các lĩnh vực chính trị, hành chính, kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục và quan hệ đối ngoại. Đáng chú ý, nhiều hồ sơ có khả năng cung cấp những thông tin quan trọng liên quan đến di sản Hán Nôm, các nhân vật lịch sử và những biến chuyển của xã hội Việt Nam trong giai đoạn cận đại.

Trên cơ sở thế mạnh chuyên môn của mỗi bên, Viện Nghiên cứu Hán - Nôm (Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam) và trường Nghệ thuật, văn học, ngôn ngữ và khoa học nhân văn (UFR ALLSH) thuộc Đại học Aix-Marseille định hướng trao đổi khả năng triển khai các nội dung hợp tác: khảo sát, lập danh mục tư liệu; phối hợp lựa chọn, sao chụp và số hóa tài liệu theo quy định của phía Pháp; nghiên cứu liên ngành và đối chiếu sử liệu; tổ chức hội thảo, tọa đàm khoa học, trao đổi cán bộ nghiên cứu và nghiên cứu sinh; đồng thời phối hợp công bố các công trình, tuyển tập tư liệu và cơ sở dữ liệu chuyên đề.

Hai bên cũng đặt vấn đề nghiên cứu xây dựng chương trình hợp tác thí điểm, tập trung vào một số nhóm hồ sơ ưu tiên tại ANOM. Viện Nghiên cứu Hán - Nôm dự kiến đóng vai trò đầu mối chuyên môn phía Việt Nam, phối hợp với các đơn vị nghiên cứu phù hợp thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và đối tác Pháp. Đây là hướng hợp tác có triển vọng, góp phần bổ sung nguồn sử liệu gốc, mở rộng khả năng đối chiếu tư liệu Hán Nôm với tài liệu lưu trữ đa ngữ, phục vụ nghiên cứu sâu hơn về lịch sử, văn hóa và xã hội Việt Nam.

Trao đổi học thuật qua chuyên đề nghiên cứu về Tản Đà

Trong khuôn khổ chương trình làm việc, Viện Nghiên cứu Hán -Nôm đã tổ chức buổi thuyết trình khoa học với chủ đề: “Tản Đà (1889–1939) - Một đại diện cho giới Nho sĩ trong cơn lốc thuộc địa”, do GS.TS. Nguyễn Phương Ngọc trình bày.

Bài thuyết trình tập trung nhận diện chân dung Tản Đà trong bối cảnh xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX, khi nền học vấn Nho học truyền thống đứng trước những biến đổi sâu sắc dưới tác động của chế độ thuộc địa và quá trình hiện đại hóa. Qua trường hợp Tản Đà, diễn giả gợi mở những vấn đề đáng chú ý về sự chuyển biến tư tưởng, văn hóa, con đường lập thân và những trăn trở của tầng lớp Nho sĩ Việt Nam trong giai đoạn giao thời.

Tham dự buổi thuyết trình khoa học có PGS.TS. Vương Thị Hường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm; TS. Trần Thị Phương Hoa, nguyên Phó Viện trưởng Viện Sử học; PGS.TS. Nguyễn Hữu Sơn, nguyên Phó Viện trưởng Viện Văn học; TS. Nguyễn Đức Mậu, Viện Văn học cùng đông đảo cán bộ nghiên cứu trong và ngoài Viện. Các trao đổi học thuật tại chương trình góp phần mở rộng góc nhìn liên ngành về lịch sử tư tưởng, văn học và văn hóa Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Thông qua hoạt động làm việc và trao đổi học thuật lần này, Viện Nghiên cứu Hán - Nôm và Trường Nhân văn, Đại học Aix-Marseille tiếp tục mở rộng cơ hội hợp tác trên cơ sở phát huy thế mạnh chuyên môn của mỗi đơn vị. Đây không chỉ là bước kết nối trong nghiên cứu và khai thác nguồn tư liệu lịch sử Việt Nam tại Pháp, mà còn góp phần thúc đẩy đối thoại học thuật, tăng cường hiểu biết lẫn nhau và phát triển quan hệ hợp tác khoa học xã hội và nhân văn giữa Việt Nam và Pháp.