THÊM MỘT CUỐN SÁCH DÙNG TRONG NGHI LỄ CỦA NGƯỜI DAO QUẦN CHẸT

(xã Cát Thịnh, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái)

HOÀNG THỊ THU HƯỜNG

Bảo tàng Yên Bái

Trong thông báo Hán Nôm năm 2006 và 2007, chúng tôi đã giới thiệu đến bạn đọc 2 cuốn sách: cuốn Bàn Vương thư - sách dùng trong nghi lễ của người Dao đỏ xã Nậm Lành, huyện Văn Chấn và cuốn Đại thư(1) của người Dao quần chẹt xã Cát Thịnh, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái (về cuốn Đại thư, đã trích dẫn khúc Hà vật). Lần này, chúng tôi muốn giới thiệu đến giới nghiên cứu một cuốn sách cũng được dùng trong nghi lễ của người Dao quần chẹt ở địa phương này.

Với nhan đề Sư ca thư (師歌書 - đọc theo âm Hán) hay Slay dzung (đọc theo phiên âm Dao), sách dày 134 trang, khổ 30 x 25,5cm, đóng bìa màu nâu, chất liệu giấy dó, chữ viết theo thể khải, rõ ràng, đẹp. Mặt trong của tờ bìa đầu tiên có ghi Tân Dậu niên, thất nguyệt sơ thập nhật khai bút - Ngày 10 tháng 7 năm Tân Dậu, bắt đầu viết, cuối trang 133 có ghi “Tuế thứ Tân Dậu niên, thập nhị nguyệt, thập ngũ nhật sao vẹn nhất bản Sư ca thư, phân Trịnh Duyên Tơ lưu dữ vạn vạn đại tử tôn sử dụng dã - Ngày 15 tháng 12 năm Tân Dậu, hoàn tất việc sao lại một cuốn Sư ca thư, giao Trịnh Duyên Tơ giữ cho con cháu ngàn đời sau sử dụng”. Hiện nay, người được nhắc tên ở trên vẫn còn và mới bước sang tuổi 64. Căn cứ vào những dòng chữ ghi trên sách và theo sự xác nhận của ông Trịnh Duyên Tơ thì cuốn Sư ca thư nói trên do một thầy cúng sao chép lại từ ngày 10 tháng 7 đến ngày 15 tháng 12 năm Tân Dậu (1981), sau đó giao cho ông Trịnh Duyên Tơ lưu giữ đến ngày nay.

Theo chủ sách đồng thời cũng là một thầy cúng cho biết, đây là cuối sách thông dụng và được sử dụng vào nhiều dịp lễ khác nhau của người Dao quần chẹt như: lễ cấp sắc(2), tết nhảy, đám ma... Sư ca thư có tổng cộng 105 đoạn hát khác nhau, trong đó có cả văn xuôi và thơ bảy chữ. Tuy sách chia làm nhiều đoạn, nhưng khi sử dụng người ta không đọc riêng từng đoạn mà chia các đoạn thành các nhóm khác nhau theo mục đích sử dụng: nhóm đoạn đọc mời thần linh đến dự lễ: nhóm đoạn đọc khi bắt đầu treo tranh thờ; nhóm đoạn đọc khi lên đồng khai đàn tiếp nội thần, ngoại thánh(3)... Như ban đầu đã nói, đây là cuốn sách được sử dụng chung cho nhiều hoạt động nghi lễ, nên trong mỗi nghi lễ khác nhau thì thứ tự đọc các nhóm đoạn cũng khác nhau; ngoài ra, Sư ca thư còn dùng kết hợp với nhiều loại sách cúng khác như Đại thư, Tăng quảng thư(4)...

Nội dung sách tập trung vào mấy vấn đề chính:

- Nhóm các đoạn “Chú”: gồm các đoạn kinh chú: chú Thánh chủ, chú Ngọc hoàng, chú Đại Thượng Di la, chú Nguyên thủy, chú Đạo đức...

- Nhóm các đoạn mời thần thánh và nói về xuất xứ của các vị thần: mời quan đàn dưới “Hựu đáo hạ đàn ca xướng dụng”, mời Bàn Hoàng “Hựu đáo Bàn Hoàng ca dụng”, mời thần thổ địa “Hựu đáo Chủ trạch ca lý”, mời các quan đàn trên “Hựu đáo hàng sư thượng đàn ca”...

- Nhóm các đoạn dùng trong các việc khác nhau: khúc dùng trong việc chuyển tiền thờ “Hựu đáo đại vận tiền ca; Hựu đáo vận tiền thiểu ca”, khúc dùng khi mọi việc đã kết thúc “Hựu đáo thoát đồng ca”, khúc dùng khi mời rượu Tam Thanh “Hựu đáo hiến Tam Thanh tửu ca”, khúc dùng khi mời rượu Công Tào “Hựu đáo hiếu tửu Công Tào thoại vĩ ca”...

- ...

Với nội dung phong phú nhiều chủ đề, Sư ca thư không chỉ phác họa lên bức tranh tín ngưỡng đặc sắc của người Dao quần chẹt nói riêng, người Dao nói chung mà còn cho chúng ta thấy được sự liên hệ chặt chẽ giữa văn hóa tộc người và đạo giáo qua hệ thống các vị thần mà họ sùng bái thờ phụng.

Sau đây, chúng tôi xin trích dẫn đoạn hát mời và viết về xuất xứ của Tam Thanh “Hựu đáo Tam Thanh xuất thế ca”:

Phiên âm:

Tam Thanh nguyên tại thanh vân xuất

Nguyên tại thanh vân hóa xuất san

Tử vân hóa thân tam bách lý

Ngã kim đàn nội đắc an thân

Văn thuyết kim triêu hữu tráng thỉnh

Nguyên Thủy thiên tôn tề hạ đàn

Nguyên Thủy thiên tôn vi đệ nhất

Linh Bảo thiên tôn đệ nhị danh

Đạo Đức thiên tôn đệ tam giáo

Lão Quân điện thượng hiếu hành binh

Nhật lý hựu phát thiên binh khứ

Dạ lý hựu phát vạn binh hành

Khởi đầu vọng kiến cao cung điện

Sát quỷ kỷ đa giải Ngọc Hoàng

Văn thuyết kim triêu hữu tráng thỉnh

Linh Bảo thiên tôn tề hà đàn

Thái thượng tiên nhân Lý lão quân

Thân kỵ bạch mã nhập thanh vân

Nguyên tại đỗ lý sinh nha xỉ

Lạc địa tam triêu thành hảo nhân

Lạc địa tam triêu vô nhân dưỡng

Tống khứ hậu viên căn trúc lâm

San trư mã lộc thâu tống nãi

Thanh long vận thủy xỉ lang thân

Tả biên xỉ khởi bạch như tuyết

Hữu biên xỉ khởi bạch như sương

Nhất tuế thâu tiền khứ học phép

Nhị tuế thâu binh đáo Ngọc Hoàng

Thập thất, thập bát lang quy vị

Nhị thập đắc đạo ngã quy thiên

Đầu đái kim quan tại long điện

Thê hà chi phiến an hung tiền

Văn thuyết kim triêu hữu tráng thỉnh

Đạo Đức thiên tôn tề há đàn

Tạm dịch:

Tam Thanh vốn từ trong mây ra

Vốn trong mây xanh hiện ra núi

Mây tím hóa thân ba trăm dặm

Trong đàn, ta nay được yên thân

Nghe nói sáng nay có lời mời

Nguyên Thủy thiên tôn xuống đàn trường

Nguyên Thủy thiên tôn đứng thứ nhất

Linh Bảo thiên tôn đứng thứ hai

Đạo Đức thiên tôn ngôi thứ ba

Trên điện Lão Quân thích điều binh

Trong ngày xuất ra ngàn binh lính

Đêm về lại xuất vạn binh đi

Ngẩng đầu trông lên điện nguy nga

Giết được bao quỷ tấu Ngọc hoàng

Nghe nói sáng nay có lời mời

Linh Bảo thiên tôn xuống đàn trường

Người tiên Thái thượng Lý lão quân

Cưỡi trên ngựa trắng vào mây xanh

Khi ở trong bụng răng đã mọc

Sinh ra ba ngày hóa tươi xinh

Sinh ra ba ngày chẳng ai nuôi

Ném ra gốc tre ở sau vườn

Lợn rừng, hươu ngựa lén cho sữa

Rồng xanh chuyển nước tắm cho chàng

Bên trái tắm cho trắng như tuyết

Bên phải tắm cho trắng như sương

Một tuổi lấy tiền đi học phép

Hai tuổi dẫn binh đến Ngọc hoàng

Mười bảy, mười tám chàng có chốn

Hai mươi đắc đạo ta về trời

Đầu đội mũ vàng trong Long điện

Tay quạt lá sen trước ngực che

Nghe nói hôm nay có lời mời

Đạo Đức thiên tôn xuống đàn trường.

Chú thích:

(1) Sách Đại thư của người Dao quần chẹt chính là cuốn Bản Vương thư của người Dao đỏ.

(2) Lễ cấp sắc của người Dao có ý nghĩa tương tự như lễ thành đình của người Việt.

(3) Nội thần, ngoại thánh: theo quan niệm của người Dao, nội thần là ma trong nhà; ngoại thánh là ma ngoài nhà.

(4) Tên các cuốn sách của người Dao./.