VỀ BÀI MINH TRÊN BIA TRỤ CHÙA

KHÁNH LONG XÃ VĨNH NGỌC HUYỆN ĐÔNG ANH

NGUYỄN THỊ TRANG

Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Chùa Khánh Long là ngôi chùa cổ ở thôn Vĩnh Thanh xã Vĩnh Ngọc huyện Đông Anh thành phố Hà Nội. Tương truyền chùa được xây dựng từ đời Trần, trên khu đất khoáng đạt của làng. Chùa trông ra đê sông Hồng, đứng trên bờ đê nhìn sang bên kia sông thấy gần trông vào con đường Lạc Long Quân ở quận Tây Hồ. Ngôi Tam bảo của chùa đã bị đổ nát trong kháng chiến trống Pháp. Sau ngày hòa bình lập lại, nhân dân địa phương mới tôn tạo khu Tam bảo khá khiêm tốn. Hiện nay di vật cũ của chùa còn lại là tấm bia đá hình trụ để ở ngoài sân. Bia có kích cỡ khá lớn cao 150cm, rộng 90cm. Cả bốn mặt bia đều khắc chữ, song do để lâu ngoài trời nên hai mặt bia bị mưa trời bào mòn gần hết không còn nhận ra nét chữ. Chỉ còn mặt chính ghi là Quốc sư tự bi và mặt bên ghi lại bài ký văn dài 60 câu. Mặt bên ghi rõ bia được dựng năm Chính Hòa thứ 19 (1698). Mặt chính còn cho biết Hòa thượng được triều đình nhà Lê sắc phong là Quốc sư, Hòa thượng có tên là Nguyễn Đức Trung, từng được ban chức trong coi các danh lam thắng tích trong nước, được ban hành Kim tử Vinh lộc Đại phu, trụ trì chùa Báo Thiên ở phủ Trung Đô nước Đại Việt. Sau lại được đưa sang trụ trì chùa Khánh Long làng Vĩnh Thanh huyện Đông Ngàn phủ Từ Sơn trấn Kinh Bắc, nay thuộc xã Vĩnh Ngọc huyện Đông Anh thành phố Hà Nội. Cuối thế kỷ XVII, Hòa thượng cùng mọi người trong làng hưng công tu sửa lại chùa Khánh Long, nhân đó cho dựng tấm bia trụ đá này. Đặc biệt ở cuối bài ký văn có bài minh thể thơ 4 chữ, gồm 60 câu. Bài minh cũng tóm tắt lại toàn bộ sự nghiệp công đức của Hòa thượng được ban hiệu Quốc sư này. Nhận thấy đây là tư liệu giúp cho biết thêm về tư liệu liên quan đến chùa Báo Thiên ở Kinh thành Thăng Long xưa, do vậy chúng tôi tiến hành phiên âm, dịch nghĩa văn bia này.

Phiên âm:

Vi cư Tây trúc

Bắc phương phúc cảnh

Hoằng thâm đức lực

Trung nguyên Giáp Tý

Sơ tam chi lục

Quân thần khánh hội

Quốc phong Đệ nhất

Trụ trì kinh quốc

Danh lam danh tự

Thọ an quốc mạch

Tố bách dư tương

Khắc công văn tập

Phúc lưu trường viễn

Tư sơn tây đạo

Nhân giai kính mộ

Thôn dân tạo tượng

Tọa liên song vị

Kính tự nhân vọng

Tư tài tác phúc

Y bồ tiến cúng

Đệ niên xuân thủ

Thập ngũ nhật hạn

Hành lễ kỵ tiết

Sóc vọng tuế nguyệt

Vô cùng vĩnh vĩnh

Hà nhân vi thị

Thiên hình tru diệt

Năng tuân ước giả

Nhân khang vật phụ

Nhân minh vu thạch

Tích hiện Nam thiên

Đong huyện danh thiền

Quảng đại thiện duyên

Nguyệt quý hạ thiên

Nhân quả phúc viên

Sự nghiệp gia truyền

Hòa thượng Báo Thiên

Kiêm tri lâm tuyền

Nội ngoại tăng thiền

Vĩnh vĩnh miên miên

Kiến cửu phẩm liên

San thủy lục thiên

Đức nghiệp đoàn viên

Hữu triêm trạch triền

Tâm đức tổ thiền

Phật đường hậu liên

Phụng tự ức niên

Nãi xuất gia tiền

Hứa dân huệ điền

Hương hỏa vĩnh diên

Nhị nguyệt hội diên

Nhị thập tứ bàn

La bái tọa tiền

Phối hưởng nhất biên

Võng cực miên miên

Tại bỉ tội khiên

Địa ngục phọc triền

Nguyện sáng phuc yên

Phúc lộc trăn biền

Dĩ thọ kỳ truyền.

Dịch nghĩa:

Phật sinh miền Tây trúc

Phương Bắc hưởng phúc lớn

Đức lớn mênh mang lắm

Tiết Trung nguyên Giáp Tý

Ngày mồng 3 tháng 6

Vua tôi cùng tụ hội

Nước phong hàng Đệ nhất

Trụ trì nơi Kinh quốc

Các danh lam danh tự

Lo giữ yên quốc mạch

Để lại cho hậu thế

Ghi công vào văn tập

Phúc lớn lưu trường viễn

Ở phía tây ngọn núi

Nhân dân đều kính mộ

Dân thôn cùng tô tượng

Thờ chung cả hai vị

Nhân dân đều tôn kính

Tiền tài đem làm phúc

Dấu tích ở Nam thiên

Huyện Đông có danh thiền

Mở rộng thêm thiện duyên

Ngày hè tháng hoa sen

Nhân quả đã mãn viên

Sự nghiệp được lưu truyền

Hòa thượng chùa Báo Thiên

Lại kiêm cả lâm tuyền

Khắp mọi chốn tăng thiền

Mãi mãi được lâu bền

Xây đài cửu phẩm liên

San khắc thủy lục thiên

Đức nghiệp thực mãn viên

Có một ngôi chùa tiên

Tâm đức của Tổ thiền

Phật đường nối hậu liên

Phụng sự ức vạn niên

Liền góp của góp tiền

Lại cho dân huệ điền.

…

(Thông báo Hán Nôm học 2010, tr.387-391)