72. Về 22 bản sắc phong bị lãng quên ở đình làng Hà Thái, xã Hoàng Hà, huyện Hoằng Hóa, Thanh Hóa (TBHN 2008)
VỀ 22 BẢN SẮC PHONG BỊ LÃNG QUÊN
Ở ĐÌNH LÀNG HÀ THÁI, XÃ HOẰNG HÀ, HUYỆN HOẰNG HÓA, TỈNH THANH HÓA
NGUYỄN QUỐC SINH
VÕ THỊ PHƯƠNG THÚY
NGÔ VŨ HẢI HẰNG
Viện Sử học
Trong một lần về thăm quê, chúng tôi có đến thăm ngôi đình làng Hà Thái xã Hoằng Hà huyện Hoàng Hóa, Thanh Hóa. Đình chỉ là một gian nhà nhỏ, mới được dựng lại rất thô sơ. Trên bàn thờ chỉ thờ Bác Hồ và các vị thủy tổ của các dòng họ. Nhìn vẻ bề ngoài không toát lên được quy mô cũng như những giá trị văn hóa truyền thống của ngôi đình. Tuy nhiên, điều đáng ngạc nhiên là, khi chúng tôi hỏi vị Thủ từ thì được biết, trong đình còn lưu giữ được rất nhiều sắc phong. Chúng tôi đã xin được xem và chụp ảnh lưu giữ lại, tất cả còn 22 bản sắc còn đọc được, và rất nhiều mảnh sắc vụn. Đọc qua nội dung sắc phong, chúng tôi thấy rằng, đình làng trước đây vốn thờ rất nhiều vị thần, và các vị thần này đều được các triều đại sắc phong.
Như vậy, có lẽ vì đình cũ bị phá hoàn toàn (thời Cải cách ruộng đất), người già trong làng biết chữ Hán cũng không còn ai, nên khi phục dựng lại ngôi đình, dân làng không nhớ được các vị thần đã từng được thờ cúng ở đây. Cũng vì lẽ đó, chúng tôi mong muốn rằng, qua bài giới thiệu nhỏ về các sắc phong này có thể giúp cho người dân làng Hà Thái có thể biết được các vị thần họ đã từng thờ trong quá khứ là ai để khôi phục lại cho đúng.
*
* Trong tổng số 22 sắc phong(1) này, gồm các sắc có niên đại từ năm 1730 đến 1888 (ngoại trừ 2 sắc không rõ niên đại)(2).
- Sắc phong có niên đại sớm nhất là năm Vĩnh Khánh thứ 2 (1730), sắc cho thần Độc Cước.
- 5 sắc niên đại Cảnh Hưng thứ 44 (1783) được cấp cùng ngày 26 tháng 7, sắc cho Tứ vị Tôn Thần Đại Càn Quốc Gia Nam Hải, Ngũ vị Tinh Túc Bắc Đẩu Tinh Quân và Hoằng Quang Ngưu Lang Thiên Bồng.
- 2 sắc niên đại Chiêu Thống nguyên niên (1787), sắc cho Ngũ vị Tinh Túc, Bắc Đẩu, Tinh Quân, Cao Minh, Truyền Chiếu Dực Vận Điều Nguyên Bỉnh Mệnh Đại Vương và Ngưu Lang Thiên Bồng Đại Vương.
- Có 2 sắc niên đại Thiệu Trị thứ 4 (1844) và 3 sắc niên đại Thiệu Trị thứ 6 (1846), sắc cho Tứ vị Tôn Thần Đại Càn Quốc Gia Nam Hải, Ngũ vị Tinh Túc Bắc Đẩu Tinh Quân và Hoằng Quang Ngưu Lang Thiên Bồng.
- 3 sắc niên đại Tự Đức thứ 3 (1850), sắc cho Tứ vị Tôn Thần Đại Càn Quốc Gia Nam Hải, Ngũ vị Tinh Túc Bắc Đẩu Tinh Quân và Hoằng Quang Ngưu Lang Thiên Bồng.
- 1 sắc niên đại Đồng Khánh thứ 2 (1887), sắc cho Tứ vị Thượng đẳng thần Đại Càn Quốc Gia Nam Hải.
- 1 bản sắc không còn niên đại, sắc cho thần Thượng đẳng tối linh Đại Càn Quốc gia Nam Hải.
- 4 bản Chế, trong đó có 3 bản niên đại Đồng Khánh thứ 3 (1888), 1 bản không còn niên đại, tặng cho 4 vị liệt sỹ.
Thống kê và lược dịch nội dung 22 sắc phong cho thấy:
* Về mặt nội dung:
Có 9/22 sắc phong nói rõ chuẩn cho Hà Thái theo như cũ phụng thờ. Qua đây, có thể khẳng định rằng, các vị thần được thờ ở làng Hà Thái gồm có: Tứ vị Tôn Thần Đại Càn Quốc Gia Nam Hải, Ngũ vị Tinh Túc Bắc Đẩu Tinh Quân Cao Minh và Hoằng Quang Ngưu Lang Thiên Bồng. Các vị này đều là thiên thần và nhiên thần.
- Các vị thần được thờ ở đình làng được nhiều lần sắc phong gia phong thêm mỹ tự.
- Về mặt văn bản thì, các sắc này cho biết, đình Hà Thái và tên địa danh Hà Thái có niên đại muộn nhất là năm Thiệu Trị thứ 4 (1844). Và ngôi đình này nằm ở thôn Thổ Khối, xã Hà Thái. Đến sắc năm Đồng Khánh thứ 2 thấy chép là xã Hà Thanh (do năm 1861, niên đại Tự Đức thứ 14, kiêng huý Ngãi Vương Nguyễn Phúc Thái(3) nên Hà Thái phải đổi thành Hà Thanh). Hiện nay làng lại lấy tên cũ là Hà Thái.
Có 13/22 sắc và chế không có tên làng, gồm:
- Có 9/13 sắc có tên các vị thần mà làng Hà Thái có thờ (5 sắc năm Cảnh Hưng thứ 44 (1783), 2 sắc năm Chiêu Thống thứ 1 (1787), 1 sắc năm Thiệu Trị thứ 4 (1844), 1 sắc không rõ niên đại). Như vậy, dù không nhắc tới địa danh vẫn có thể đoán định đây cũng là những sắc gia phong cho các vị thần của làng Hà Thái.
- 1 sắc có niên đại sớm nhất trong tất cả các sắc phong ở đây là sắc năm Vĩnh Khánh thứ 2 (1730) gia phong thêm mỹ tự cho thần Độc Cước. Tuy nhiên sắc này cũng không nhắc tới địa danh nên cũng không thể khẳng định làng Hà Thái có thờ vị thần này hay không.
* 4 bản Chế tặng cho các liệt sỹ, gồm:
- 3 bản Chế niên đại Đồng Khánh thứ 3 (1888) tặng cho hai nhân vật là Nguyễn Viết Vĩnh, Phạm Văn Ngạch và Lê Công Thành. Hai bản Chế này không nói rõ địa danh nên chưa thể khẳng định đây có phải là những người dân của làng Hà Thái hay không và họ có được thờ ở trong đình hay không.
- 1 bản Chế không rõ niên đại truy tặng cho Lê Sỹ Duyệt.
Mặc dù không nói rõ chuẩn cho làng nào thờ cúng các vị thần, nhưng qua nội dung các sắc này, cho thấy đều là "y cựu phụng sự", tức là theo như cũ thờ cúng. Như vậy, chúng ta có thể đoán định được rằng, đình Hà Thái ít nhất được xây dựng từ năm Cảnh Hưng thứ 44 (1783).
* Về mặt hình thức
- Có 15/22 sắc còn nguyên vẹn. Đặc biệt là những sắc còn nguyên vẹn này đa số là những sắc có niên đại sớm hơn những sắc đã bị rách. Ví dụ, sắc Vĩnh Khánh thứ 2 (1730) là sắc có niên đại sớm nhất là sắc còn giữ được màu sắc đẹp, chữ rõ nét, viền mép sắc chưa bị sờn. Bốn bản sắc năm Cảnh Hưng thứ 44 (1783) tuy có bị sờn một chút ở mép viền nhưng nhìn chung vẫn còn nguyên vẹn, màu sắc giấy còn đẹp, chữ rất sắc nét.
- Có 3/22 sắc đã bị rách nhưng vẫn còn đọc được chữ và niên đại.
- Có 5/22 sắc bị rách nhiều, không còn rõ niên đại, mất một phần nội dung.
Hiện nay 22 bản sắc phong này đang được bảo quản một cách rất thô sơ: cuộn nhỏ lại và bỏ vào một chiếc hộp đựng sắc. Khi chúng tôi tiến hành sao chụp thì hình như đã từ rất lâu chiếc hộp này được cất kỹ và không có ai mở ra xem. Điều này cũng có nghĩa là những chiếc sắc đã bị ẩm mốc từ rất lâu. Hậu quả là rất nhiều mảnh vụn nát của sắc còn vương vãi dưới đáy hộp, nhiều mảnh sắc đã bị rách nát nay lấy ra còn rách nát thêm. Nếu không đuợc quan tâm và có biện pháp bảo quản kịp thời, những sắc phong này sẽ bị hư hoại nhanh chóng trong nay mai. Thiết nghĩ với số lượng sắc phong khá nhiều và quý này cần được chính quyền địa phương quan tâm, có phương án gìn giữ và bảo quản. Vì đó là tài sản văn hiến vô giá của địa phương mà nếu bị mai một sẽ rất khó có thể phục dựng.
Trên đây chúng tôi bước đầu giới thiệu về 22 bản sắc phong đang bị lãng quên ở làng Hà Thái, xã Hoằng Hà, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Hy vọng rằng, trong thời gian tới chúng tôi sẽ có điều kiện khảo cứu / nghiên cứu kỹ lưỡng hơn về 22 bản sắc phong có giá trị này nhằm góp phần phục dựng lại phần nào những giá trị văn hiến đang bị quên lãng ở làng quê vốn giàu truyền thống này.
Chú thích:
Thông báo Hán Nôm học 2008; tr.820-824