THÊM MỘT TÁC PHẨM HÁN NÔM CỦA PHAN BỘI CHÂU MỚI ĐƯỢC PHÁT HIỆN

CHƯƠNG THÂU

Viện Sử học

 Đó là cuốn sách có nhan đề: Tập diễn thuyết của Phan Bội Châu (chữ Quốc ngữ và chữ Hán) do nhà in Đắc Lập - Công ty Bùi Huy Tín xuất bản ở Huế năm 1926.

Chúng ta đều biết Phan Bội Châu (1867-1940), nhà chí sĩ yêu nước lớn đồng thời là nhà văn hóa lớn của nước ta đầu thế kỉ XX. Năm 1925, sau hơn 1/4 thế kỉ hoạt động yêu nước và cách mạng, cụ Phan Bội Châu đã bị thực dân Pháp bắt về nước giam giữ, xử án tù chung thân... rồi bị đem về “an trí” (giam lỏng) ở Bến Ngự, Huế từ cuối năm 1925.

Tại đây, cụ vẫn tiếp tục tuyên truyền yêu nước và sáng tác văn thơ, biên soạn - khảo cứu một số vấn đề học thuật, có ý nghĩa như là một sự nghiệp “lập ngôn” để lại cho đời. Thời gian đầu ở Huế, trong gần hai năm 1926-1927, cụ còn được phép nhà đương cục (chính quyền thực dân Pháp và Nam triều) cho tiếp xúc với một số tầng lớp nhân sĩ, trí thức thanh niên, học sinh bằng cách để cụ tham gia diễn thuyết về một số đề tài giáo dục, văn hóa, xã hội như: “Mục đích chính phủ lập ra học đường và mục đích học tập của chúng ta” (Diễn thuyết tại trường Quốc học 17-3-1926); “Nghĩa vụ và quyền lợi của chị em phụ nữ” (diễn thuyết tại trường nữ học Đồng Khánh, chiều 17-3-1926) và mấy bài diễn thuyết về chính sách văn hóa-xã hội tại trường Bách Nghệ, trường Đông Ba, và diễn thuyết tại Nữ công học hội v.v...

Qua các bài diễn thuyết này, cụ góp phần động viên, khuyến khích các giới đồng bào củng cố, nâng cao “tinh thần yêu nước”.

Chính nội dung tiến bộ của các bài diễn thuyết này, mà các bậc thức giả, ký giả báo chí... đã thu thập lại để xuất bản, ấn hành phổ biến rộng rãi, và đây là một trong số các tác phẩm văn thơ đó.

Tập diễn thuyết này chỉ thu thập được ba bài:

1. Diễn thuyết tại trường Quốc học

2. Diễn thuyết tại trường Đồng Khánh

Hai bài này, ngay các báo hàng ngày hồi đó (như: Đông Pháp thời báo, Thực nghiệp dân báo...) đã kịp thời đăng tải. Duy còn bài thứ ba lại là một bài mới lạ, chúng tôi chưa từng biết đến: “Bài dự thuyết mở nhà giảng báo”, bàn về hai nội dung:

- Một là cái lí do vì làm sao mà phải khai thiết ra cái hội giảng báo?

- Hai là những việc lợi ích về người ta xem báo rồi sở đắc như thế nào?

Bài này, cụ Phan Bội Châu hình như chưa “diễn thuyết công khai” trước công chúng. Chủ yếu là cụ đặt vấn đề về sự cần thiết phải có báo chí (tự do báo chí), có “hội quán để đọc báo chung” (như là “Nhà văn hóa” hiện nay) và cụ đề nghị Nhà nước quan tâm đến vấn đề này. Trước đó, tháng 1năm 1926 cụ đã có đơn xin mở báo quán và cụ làm chủ nhiệm kiêm chủ bút một tờ báo tại Huế, nhưng không được chấp nhận.

Tập “ Diễn thuyết” này in bằng hai thứ chữ: chữ Hán và chữ Quốc ngữ (mà theo chúng tôi, trước khi phiên ra quốc ngữ La tinh, thì các bản thảo cụ quen viết bằng bút lông chữ khối vuông Nôm và Hán). Riêng tập này, gồm có 45 trang chữ in tipô, khổ 13 x 19cm:

- Bài 1: 8 trang chữ Quốc ngữ và 8 trang chữ Hán

- Bài 2: 8 trang chữ Quốc ngữ và 7 trang chữ Hán

- Bài 3: 6 trang chữ Quốc ngữ và 5 trang chữ Hán

Kèm theo bài 3 có một bài thơ Phụ lục in chữ Quốc ngữ, đề là: “Bài hát khuyên người giảng báo” (thể song thất lục bát, 46 câu).

Toàn bộ tập sách này đáng được xếp vào loại sách “Hán Nôm” của cụ Phan Bội Châu và lưu giữ tại Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm.

Khi tìm hiểu hình thức và nội dung tập sách này, chúng tôi có chút ngạc nhiên: Tại sao cụ Phan Bội Châu lại công bố các bài diễn thuyết này có cả phần chữ Hán? - Phải chăng cụ vẫn nhằm vào số độc giả ở xứ Huế (có nhiều quan chức Nam triều) thông hiểu chữ Hán, quen đọc chữ Hán hơn chữ Quốc ngữ ?

Việc sưu tầm được “tập sách Hán Nôm” này sẽ giúp chúng ta bổ sung thêm một tác phẩm vào Phan Bội Châu toàn tập, góp phần hoàn thiện hơn bộ sách (đã 2 lần xuất bản) này.

Chúng tôi xin trao tặng tập sách này cho Viện Nghiên cứu Hán Nôm và mong rằng ở Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm sớm có một “phông tác phẩm Phan Bội Châu ” để độc giả tiện tra cứu./.