NHÀ SỬ HỌC DƯƠNG BÁ CUNG SOẠN GIẢ TẤM BIA

"HỘI BIỆN QUAN TÍNH"(1)

NGUYỄN QUANG TRUNG(Viện sử học)

MAI XUÂN HẢI(Viện nghiên cứu Hán Nôm)

Trong quá trình nghiên cứu lịch sử ở các địa phương, chúng tôi được các cụ ở thôn Văn Hội xã Văn Bình giới thiệu về một tấm bia của Dương Bá Cung soạn với tiêu đề: HỘI BIỆN QUAN TÍNH. Nhận thấy tấm bia này có tấm bia này có giá trị lịch sử trong việc nghiên cứu về thân thế và sự nghiệp của Dương Bá Cung, người xã Nhụy Khê huyện Thượng Phúc (nay là huyện Thường Tín thành phố Hà Nội). Chúng tôi tạm phiên âm và dịch nghĩa để độc giả tham khảo.

Phiên âm:

Tú tài Chư viên Minh Mệnh niên vấn thủy vọng nhân hội gia hữu tình nguyện đãi khoa giả.

Lê Khản Bình Vọng Tân Tị Cử nhân Thanh Trì…€... sát.

Dương Văn Bảng Nhụy Khê Đinh Dậu Cử nhân Thiên trường Tri phủ.

Dương Trí Trạch Phụng Dực Giải nguyên Nam Định Đốc học.

Nguyễn Lang Bình Vọng Mậu Thân cử nhân.

Nguyễn Nghi Bình Vọng Tú tài hiệu Trung Thanh chi giáo thụ.

Đỗ Danh Tiếp …€… Lễ khoa.

Nguyễn Ái Bình vọng Đinh Dậu Cử nhân Hoành thành Tri phủ.

Nguyễn Thọ Đại gia…€….

Phạm Đức Tân Thụy Lượng…€…. Đinh…€….

Dương Xuân Ước Nhụy Khê Tú tài.

Doãn Ôn Yên Duyên Mậu Tí Cử nhân Yên Hà Tổng đốc.

Đinh Bá Cư Hoành Phúc Tân Sửu Cử nhân An Lão Tri huyện.

Đỗ Trọng Đại Đại Gia Đinh Mùi Cử nhân.

Nãi Phổ Nhụy Khê Tú tài Từ Sơn Tri phủ

Nguyễn Trừ Đại Gia Tú tài Câu Đương

Ngô Quang Tuấn Hoành Phúc Cử nhân Nghiêm Phong Tri huyện

Lê Thức Dương Giải nguyên …€… Bình Long phủ

Nghiêm Văn Phương Cử nhân La Phù…€….

Lê Tuấn Tú tài Bình Vọng Văn Chấn Tri huyện.

Thường Tín phủ Tri phủ, Nhâm Dần khoa Đệ nhị giáp đồng Tiến sĩ Phan Đình Dương

Tự Đức, nhị niên tuế thứ, Kỷ Dậu, giáp xuân cát nhật.

Tân Tị Ân khoa Cử nhân phụng trực đại phu Biên Hòa tỉnh, Đốc học, Dương Bá Cung bái soạn

Mậu Tuất khoa, Đồng Tiến sĩ, Thanh Hóa tỉnh, Đốc học, Lâm đãi học sĩ Thượng Phúc, Lê Duy Trung phụng nhuận

Thanh Trì, Nhân Mục, Minh kinh, Tú tài Nguyễn Chiêu, phụng thư.

Dịch nghĩa:

Tên họ các bậc Tú tài năm Minh Mệnh là những người tự nguyện chờ khoa thi (thi Hội)

Văn bia Hội biện quan tính cho thấy: Danh sách tên tuổi của những người đỗ đạt trong huyện Thường Tín thời Nguyễn giữa thế kỷ XIX. Các vị Cử nhân, Tú tài, Giải nguyên có người làm quan tới Tổng đốc, Tri phủ, Tri huyện, có người chỉ làm chức Câu đương ở xã nhưng với lòng yêu nước và ý thức bảo tồn di sản văn hóa (Tu bổ lại Văn chỉ huyện) họ đã đóng góp công của, điều đó đã được Đốc học tỉnh Biên Hòa lúc đó là Dương Bá Cung người xã Nhụy Khê (cùng quê với Nguyễn Trãi) đã ghi lại với tư cách là một nhà sử học đương thời.

Hơn thế nữa theo chúng tôi có nhiều khả năng trong khi bỏ rất nhiều thời gian, năm tháng và công sức để sưu tần tư liệu, hệ thống hóa, nghiên cứu biên soạn Bộ Ức Trai di tập (Những di văn của Nguyẽn Trãi còn lưu lại trong dân gian và các địa phương) chắc chắn đã có sự đóng góp công sức của các vị Cử nhân, Tú tài, Giải nguyên (có danh sách trên), những người cùng quê hương huyện Thượng Phúc phủ Thường Tín (nay là huyện Thường Tín thành phố Hà Nội). Điều quan trọng với Ức Trai di tập nhà sử học Dương Bá Cung và những người đồng chí hướng đã đóng góp rất nhiều tư liệu lịch sử về thân thế và sự nghiệp của Nguyễn Trãi để sau này năm 1980 Ủy Ban Quốc gia UNESCO công nhận Nguyễn Trãi là vị anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa của thế giới.

Chú thích:

(1) Bia dựng tại Văn chỉ thôn Văn Hội xã Văn Bình huyện Thường Tín thành phố Hà Nội.

(2) Các chữ bị mờ chúng tôi dùng € để đánh dấu.

Các tác giả xin cảm ơn các cụ ở địa phương đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu văn bia./.

Thông báo Hán Nôm học 2008; tr.1081-1085