Trong khuôn khổ các hoạt động khoa học gắn nghiên cứu Hán Nôm với thực tiễn địa phương, vừa qua, tại Nhà văn hóa thôn Đoài, xã Tam Giang, tỉnh Bắc Ninh, Trung tâm Văn hiến học cổ điển thuộc Viện Nghiên cứu Hán - Nôm đã tổ chức trao tặng bản dịch một văn bia cổ có niên đại thế kỷ XVII cho chính quyền và nhân dân địa phương.

Tham dự buổi trao tặng, về phía địa phương có đại diện lãnh đạo xã Tam Giang, đại diện thôn Đoài cùng đông đảo nhân dân. Về phía Viện Nghiên cứu Hán - Nôm có PGS.TS. Vương Thị Hường, Viện trưởng; TS. Phạm Văn Tuấn, cán bộ nghiên cứu Trung tâm Văn hiến học cổ điển, cùng các thành viên trong đoàn công tác.

Đây là một trong những hoạt động khoa học được Trung tâm Văn hiến học cổ điển thường xuyên triển khai nhằm đưa kết quả nghiên cứu Hán Nôm đến gần hơn với cộng đồng, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu lịch sử, văn hóa của các địa phương; đồng thời góp phần nhận diện, bảo tồn và phát huy những giá trị của di sản Hán Nôm trong đời sống đương đại.

Phát biểu tại buổi trao tặng, PGS.TS. Vương Thị Hường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm, nhấn mạnh ý nghĩa của việc nghiên cứu, dịch thuật và giới thiệu tư liệu văn bia đối với công tác tìm hiểu lịch sử và truyền thống văn hóa của thôn Đoài nói riêng, vùng đất Tam Giang nói chung. Những tư liệu Hán Nôm còn được lưu giữ không chỉ có giá trị đối với hoạt động nghiên cứu khoa học mà còn góp phần làm sáng tỏ lịch sử hình thành và phát triển của cộng đồng cư dân, các thiết chế làng xã, đời sống tín ngưỡng và truyền thống văn hóa địa phương. Việc chuyển dịch, giới thiệu các tư liệu này giúp chính quyền và nhân dân có thêm cơ sở khoa học để nhận diện giá trị di sản, từ đó nâng cao ý thức gìn giữ và phát huy truyền thống văn hiến của quê hương.

Tại buổi trao tặng, TS. Phạm Văn Tuấn, người trực tiếp nghiên cứu và thực hiện bản dịch, đã giới thiệu những nội dung và giá trị nổi bật của văn bia Lập tạo miếu đình thí điền – Hậu thần bi ký. Văn bia được lập vào thời Lê, năm 1653, ghi chép về việc Quận công Nguyễn Đăng Dụng đóng góp xây dựng đình thôn Đoài và đình thôn Đông, qua đó được dân làng suy tôn làm Hậu thần. Đặc biệt, văn bia còn cung cấp những thông tin có giá trị về đền Nhị Trương, thường gọi là đền Xà, nơi thờ hai vị thần Trương Hống và Trương Hát, gắn với truyền thuyết về bài thơ thần Nam quốc sơn hà trong cuộc kháng chiến chống quân Tống trên phòng tuyến sông Như Nguyệt. Đây là di tích lịch sử đã được Nhà nước xếp hạng cấp quốc gia, có vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cư dân địa phương.

Theo kết quả khảo cứu, mặc dù tấm bia đá hiện không còn được lưu giữ tại địa phương, thác bản (bản dập văn bia) vẫn được bảo quản tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, mang ký hiệu N^o3918/3919. Văn bia gồm hai mặt, kích thước khoảng 80 × 122 cm, ước khoảng 2.400 chữ Hán Nôm. Đây là nguồn tư liệu quý, cung cấp những thông tin quan trọng về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, hoạt động dựng lập đình miếu và các quan hệ xã hội trong làng xã Việt Nam thời Lê. Việc nghiên cứu, dịch thuật và trao tặng bản dịch góp phần khôi phục những thông tin lịch sử có nguy cơ mai một khi hiện vật gốc không còn, đồng thời tạo điều kiện để nhân dân địa phương tiếp cận, tìm hiểu sâu hơn về di sản văn hóa của quê hương.

Hoạt động trao tặng bản dịch văn bia tại thôn Đoài cũng thể hiện định hướng nghiên cứu gắn với thực tiễn của Trung tâm Văn hiến học cổ điển nói riêng và Viện Nghiên cứu Hán - Nôm nói chung. Trên cơ sở kết hợp khảo cứu văn bản, nghiên cứu lịch sử, văn hóa và tiếp cận liên ngành, Trung tâm hướng tới việc nhận diện, giải mã và giới thiệu những giá trị văn hiến được lưu giữ trong hệ thống tư liệu Hán Nôm; đồng thời tăng cường tư vấn khoa học, hỗ trợ các địa phương trong công tác bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản.

Từ những văn bia, thác bản và thư tịch cổ được lưu giữ trong các kho lưu trữ tư liệu, việc đưa kết quả nghiên cứu trở lại phục vụ cộng đồng không chỉ góp phần bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống mà còn phát huy vai trò của tri thức Hán Nôm trong nghiên cứu lịch sử, giáo dục truyền thống và phát triển văn hóa địa phương.

Một số hình ảnh tại buổi trao tặng:

PGS.TS. Vương Thi Hường và TS. Phạm Văn Tuấn trao tặng bản dịch văn bia cổ cho địa phương

Đoàn công tác cùng đại diện địa phương chụp ảnh kỷ niệm tại Đền Xà (đền Nhị Trương) tại xã Tam Giang tỉnh Bắc Ninh