LỜI KHAI MẠC HỘI NGHỊ

THÔNG BÁO HÁN NÔM HỌC LẦN THỨ IV

TRỊNH KHẮC MẠNH

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Kính thưa các vị đại biểu!

Kính thưa các bạn đồng nghiệp!

Đã 4 năm nay, Hội nghị Thông báo Hán Nôm học được tổ chức tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm vào dịp đầu năm mới đã trở thành một sinh hoạt khoa học định kỳ của ngành Hán Nôm. Sau một năm thực hiện nhiệm vụ sưu tầm, bảo quản và nghiên cứu khai thác di sản Hán Nôm của ông cha để lại, trong mỗi chúng ta, ai cũng mong muốn đem đến Hội nghị một không khí hồ hởi, phấn khởi và tự hào về những thành tích mà chúng ta đã làm được, khi mà Nghị quyết Hội nghị lần thứ V Ban chấp hành TW. Đảng khoá VIII về “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” đã được triển khai thực hiện từ tháng 7 năm 1998 trong toàn Đảng và toàn dân.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, chúng ta tin tưởng rằng sự nghiệp bảo tồn và phát huy những di sản văn hoá tốt đẹp của dân tộc nói chung và di sản Hán Nôm nói riêng ngày càng thu được những kết quả thật đáng tự hào.

Thay mặt lãnh đạo Viện và gần bảy mươi cán bộ công chức Viện Nghiên cứu Hán Nôm, tôi xin nhiệt liệt chào mừng, chân thành cảm ơn các vị đại biểu và các bạn đồng nghiệp, trong đó có nhiều cụ cao niên đã nhiệt thành với sự nghiệp Hán Nôm học và về dự Hội nghị hôm nay.

Trong bầu không khí đầm ấm đầu năm mới, chúng tôi thấy cần thông báo đôi điều với các vị đại biểu cùng các bạn đồng nghiệp về những thành tích nổi bật trên các mặt công tác của Viện Nghiên cứu Hán Nôm trong một năm qua.

Trước hết phải kể đến Dự án tổng thể về công tác bảo quản, sưu tầm, nghiên cứu khai thác di sản Hán Nôm và đào tạo cán bộ nghiên cứu Hán Nôm (1998-2010) của Viện đã được Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia phê duyệt với sự thoả thuận của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Khoa học công nghệ và Môi trường và Bộ Tài chính, trên cơ sở được sự đồng ý của Chính phủ.

Nội dung Dự án tổng thế gồm 6 Dự án nhánh của 6 lĩnh vực công tác.

1. Dự án về công tác nghiên cứu khai thác và xuất bản tư liệu Hán Nôm.

2. Dự án kiểm kê và bảo quản tư liệu Hán Nôm

3. Dự án bảo quản tư liệu Hán Nôm bằng công nghệ thông tin, hiện đại hóa qui trình phục vụ lưu trữ thông tin và tiếp tục tham gia đưa chữ Nôm vào bảng mã chuẩn quốc tế IRG/ISO.

4. Dự án điều tra sưu tầm tư liệu Hán Nôm.

5. Dự án đào tạo đội ngũ cán bộ nghiên cứu Hán Nôm.

6. Dự án tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật kho tư liệu Hán Nôm.

Dự án tổng thể được xây dựng nhằm thực hiện tốt các chức năng và nhiệm vụ mà Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã được Đảng và Nhà nước giao phó. Năm 1998, Viện đã tập trung chủ yếu vào 4 mặt công tác: sưu tầm, bảo quản, quét lưu tư liệu Hán Nôm trên đĩa CD-ROM và nghiên cứu khai thác xuất bản tư liệu Hán Nôm; trong bản Báo cáo tổng kết cuối năm, những thành tích của các mặt công tác này đã được nêu khá nổi bật và đầy đủ.

Công tác nghiên cứu khoa học đang được triển khai với 3 đề tài cấp Bộ, 4 đề tài hợp tác với nước ngoài và một hệ thống đề tài cấp Viện nhằm kết hợp hài hoà giữa nghiên cứu lý luận và nghiên cứu ứng dụng, thực tiễn có hiệu quả việc gìn giữ và phát huy những giá trị di sản văn hoá quý báu cảu dân tộc, vun đắp cho những giá trị mới trong sự nghiệp văn hoá ngày nay.

Lớp cao học Hán Nôm đã hoàn thành chương trình văn hoá cơ bản theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, kết quả thi tốt nghiệp các môn học của các học viên đều đạt từ khá trở lên. Viện đã tổ chức bảo vệ thành công luận án Thạc sỹ cho 15 học viên với kết quả đều đạt loại giỏi.

Công tác tu bổ phục chế tư liệu Hán Nôm, sau nhiều năm không có kinh phí để thực hiện thì nay bước đầu đã được tiến hành một cách cẩn thận, với phương châm vừa làm vừa học hỏi vừa rút kinh nghiệm. Trong công tác này, vấn đề đặt ra là tu bổ phục chế để kéo dài tuổi thọ văn bản và giữ nguyên hình thức văn bản gốc là điều được mọi người đặc biệt chú ý quan tâm.

Công tác sưu tầm tư liệu Hán Nôm được Viện triển khai ở các địa phương, tỉnh Thái Bình: huyện Đông Hưng; tỉnh Bắc Giang: huyện Lục Ngạn, Lạng Giang và thị xã Bắc Giang; tỉnh Bắc Ninh: huyện Gia Lương; tỉnh Hà Tây: huyện Hoài Đức, Ba Vì và thị xã Sơn Tây; thị xã Hà Nam; tỉnh Nam Định: huyện Ý Yên, Vụ Bản và Mỹ Lộc; tỉnh Hải Dương: huyện Nam Sách và Chí Linh; tỉnh Hưng Yên: huyện Phù Cừ; tỉnh Vĩnh Phúc: huyện Mê Linh; tỉnh Ninh Bình: huyện Yên Mô và Nho Quan. Nhiều hoành phi, câu đối các thác bản bia, chuông, khánh, biển gỗ quý hiếm được thu nhập về kho tư liệu của Viện.

Công tác xuất bản của Viện trong năm 1998 đã đạt được những thành tích đáng khích lệ, 4 đầu sách đã được ra mắt cùng bạn đọc và 5 bản thảo đang được chế bản. Đặc biệt Kỷ yếu Hội nghị Thông báo Hán Nôm học lần thứ 3 đã đến tay các bạn đồng nghiệp từ tháng 9 năm 1998 với độ dày ngót 800 trang của 77 tác giả.

Tạp chí Hán Nôm đều đặn ra 4 số trong năm với tổng số 74 bài và ngày càng được đông đảo bạn đọc quan tâm. Đặc biệt năm 1998 Tạp chí đã tổ chức Hội nghị khoa học về văn học so sánh và ra số Tạp chí chuyên đề.

Công tác ứng dụng công nghệ thông tin trong việc lưu trữ và khai thác tư liệu Hán Nôm cũng được Viện quan tâm đúng mức theo hướng đẩy mạnh công tác tự động hoá và xây dựng, tổ chức khai thác cơ sở dữ liệu kho sách Hán Nôm, sách tiếng Việt nhằm phục vụ tốt hơn cho công tác nghiên cứu. Việc đưa chữ Nôm vào Bảng mã chuẩn quốc tế trong khuôn khổ của tổ chức IGR của các đợt đều làm kịp thời hạn theo quy định, hiện chúng ta đã đưa được hơn 4000 chữ Nôm thuần Việt vào Bảng mã chuẩn.

Phải nói rằng, ngành Hán Nôm học thực sự đang được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và xã hội, đang đứng trước vận hội mới của thời đại. Ý thức trách nhiệm lớn lao trước kho tư liệu Hán Nôm quý giá của ông cha ta để lại, quán triệt sâu sắc nội dung cơ bản của Nghị quyết Hội nghị lần thứ V Ban chấp hành TW. Đảng khoá VIII chúng ta tiến hành Hội nghị thông báo Hán Nôm học lần thứ tư hôm nay.

Kính thứ các vị đại biểu!

Thưa các bạn đồng nghiệp!

Hội nghị thông báo Hán Nôm học năm nay, Ban tổ chức nhận được 112 bản tham luận của 118 tác giả, từ những người tuổi đời ngoài đôi mươi đến các bậc “cổ lai hy” trong phạm vi toàn quốc. Đây thực sự là niềm vui, niềm tự hào của các thế hệ nghiên cứu Hán Nôm vững bước nối tiếp truyền thống của ngành chúng ta. Tôi xin phép được tổng quan đôi nét cùng các quý vị đại biểu và các bạn đồng nghiệp.

Trước hết cần phải thông báo ngay rằng công tác sưu tầm và giới thiệu di sản Hán Nôm mới phát hiện luôn luôn là sự quan tâm hàng đầu của những người mang nghiệp Hán Nôm. Khoảng hơn 40 bài tham luận đã dành sự lưu tâm cho mảng công việc này. Thực sự là các tác giả đã công phu tìm tòi phát hiện và giới thiệu những tư liệu mới, phong phú về nội dung và đa dạng về thể loại v.v..

Văn khắc Hán Nôm bao giờ cũng là nguồn tư liệu phong phú nhất, với hơn 20 bài đề cập đến các khía cạnh khác nhau, như bài: “Bia văn miếu Hải Dương thời Tây Sơn”, bài “Giá trị văn hoá của các bia văn miếu Bắc Ninh” và bài “Bia núi Tử Sầm - từ việc phật mà nói đến việc văn việc đời” hay bài “Phát hiện sách đá ở mộ thân phụ Trạng nguyên Giáp Hải” v.v..

Việc giới thiệu những tư liệu mới phát hiện chắc chắn sẽ đem đến cho mọi người nhiều điều quan tâm, như: bài “Giới thiệu một văn bản có niên đại cổ nhất hiện lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm”, bài “Giới thiệu cuốn tiểu thuyết mới được phát hiện của Phan Bội Châu – Không trung duyên” và bài “Góp thêm tư liệu mới về quan hệ chiến sự và ngoại giao Việt – Thanh thời Tây Sơn” hay bài “Vài nét về thế kỷ Đôn Hoàng học” v.v..

Loại hình văn bản gia phả cũng đem đến nhiều điều lý giải thú vị, như: bài “Tư liệu về nơi phát tích của họ Khúc và Tiết độ sứ Khúc Hoàn trên đất Trung Quốc”, bài “Một số tư liệu do bản gốc cuốn Phả hạ Nguyễn Đông Tác cung cấp”, và bài “Một dòng họ có nhiều người giỏi thư pháp”, hay bài “Từ vùng đất văn hoá Nam Giang phát hiện mấy dòng họ lớn” v.v..

Nghiên cứu những tinh hoa trong kho tư liệu Hán Nôm trên các lĩnh vực Văn học, Sử học, Triết học, Dân tộc học của dân tộc Việt Nam trải qua hàng ngàn năm lịch sử là những đóng góp to lớn rất có giá trị cho Đảng và Nhà nước ta trong sự nghiệp xây dựng nền văn hoá mới Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc. Số lượng các bài thuộc loại này có tới hơn 30 bài. Các tác giả đã khai thác ở nhiều khía cạnh khác nhau để tìm hiểu và nghiên cứu chiều sâu giá trị đích thực của kho tàng di sản Hán Nôm. Xin nêu một số bài làm ví dụ: “Bùi Huy Bích với ý thức bảo vệ, phát huy di sản văn hoá dân tộc”, bài “Sự kết hợp Mỹ thuật học và Hán Nôm học trong nghiên cứu di tích và di vật” và bài “Đồng Khánh địa dư và việc bóc tách các lớp địa danh triều Nguyễn” hay bài “Di tích và tư liệu Hán Nôm ở một số quán đạo tại Hà Nội” v.v..

Chữ Nôm cũng được quan tâm nghiên cứu ở nhiều phương diện khác nhau như bài “Bộ thủ không trực tiếp mang nghĩa trong chữ Nôm” và bài “Hiện tượng viết tắt thành tố biểu nghĩa trong chữ Nôm” hay bài “Chữ Nôm kiêng huý trên tấm bia đời Trần”.

Mảng ứng dụng công nghệ thông tin trong việc lưu trữ và khai thác tư liệu Hán Nôm, sách tiếng Việt cũng được các tác giả đặt nêu vấn đề theo hướng triển khai đầy triển vọng, có thể kể như: bài “Suy nghĩ từ bước đầu thực hiện dự án tin học Hán Nôm” và bài “Mấy nhận xét về công nghệ xử lý đa văn tự trên máy tính” hay bài “Đôi nét về cơ sở dữ liệu thư mục phông sách Việt của phòng Thông tin tư liệu - Viện Nghiên cứu Hán Nôm”.

Cũng có những tham luận mang tính chất trao đổi về giải mã các văn bản hán Nôm và việc khảo cứu văn bản, như: bài “Quang tấm bia chùa Đọi” và bài “Nên xử sự như thế nào với dịch bản của người đã khuất”.

Viện Nghiên cứu Hán Nôm hoan nghênh tinh thần góp ý kiến xây dựng với một thái độ khoa học thực sự, nhằm tạo nên không khí học thuật lành mạnh và chân thành.

Kính thưa các vị đại biểu!

Thưa các bạn đồng nghiệp!

Hội nghị lần thứ V Ban chấp hành TW. Đảng khoá VIII về “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” đã chỉ rõ: “Di sản văn hoá là tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc dân tộc, cơ sở để tạo nên những giá trị mới và giao lưu văn hoá. Hết sức coi trọng bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị văn hoá truyền thống (bác học và dân gian)… Nghiên cứu và giáo dục sâu rộng những đạo lý dân tộc tốt đẹp do cha ông để lại”. Trên tinh thần đó, tôi xin tuyên bố khai mạc Hội nghị Thông báo Hán Nôm học lần thứ tư và tin tưởng rằng Hội nghị của chúng ta thành công tốt đẹp.

Xin gửi tới các vị đại biểu và các bạn đồng nghiệp lời chúc mừng đầu năm mới tốt đẹp.

Xin chân thành cảm ơn các vị đại biểu và các bạn đồng nghiệp.

Thông báo Hán Nôm học 1998 (tr.5-12)