THÊM MỘT TẤM BIA DIỄN NÔM VỪA SƯU TẦM

NGUYỄN QUỐC KHÁNH

Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Trong 2004, đoàn công tác sưu tầm của Viện Nghiên cứu Hán Nôm chúng tôi đã phát hiện ở đền Bạch Mã, phố Hàng Buồm, phường Hàng Buồm, thành phố Hà Nội có tấm bia Đền Sòng Sơn bia công đức tượng Phật Di Lặc phụng diễn Nôm, do Tháp Sơn Công chúa phụng đề. Qua nội dung bài văn bia cho thấy nhiều điều lý thú về hiện trạng của đền Sòng Sơn - Thăng Long xưa. Bài viết này chỉ nhằm mục đích công bố hiện trạng của tấm bia để các nhà nghiên cứu quan tâm cùng tham khảo.

1. Về hình thức:

Bia 1 mặt, khổ 61x108cm, 18 dòng, mỗi dòng khoảng 22 chữ. Trán bia khắc lưỡng long chầu mặt nguyệt, diềm hoa lá uốn lượn, đế chạm hổ phù. Hiện trạng bia vỡ làm ba mảnh. Không chỉ có vậy, nếu xét về nội dung văn bia với địa bàn thực tế thì tấm bia này là của đền Sòng Sơn (Hiện nay đền Sòng Sơn ở số 73, phố Nguyễn Lương Bằng, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội), chứ không phải của đền Bạch Mã. Chưa hiểu sự thất lạc như thế nào ?

2. Về tác giả và niên đại:

Như đã nói trên, trong văn bia chỉ thấy khắc Tháp Sơn Công chúa phụng đề. Vậy Tháp Sơn Công chúa là ai ? ở giai đoạn nào ? Hơn nữa trong văn bia cũng chỉ thấy ghi mùa hè năm Giáp Thân (?).

Song, qua sự bố trí hoa văn và lối chữ viết, rất có thể bia được khắc vào thời Nguyễn mà ở đây chúng tôi chưa có điều kiện tìm hiểu kỹ, hy vọng sau này có dịp chúng tôi sẽ tìm hiểu chính xác hơn.

3. Vấn đề giá trị nội dung tác phẩm:

Sơ lược qua tác phẩm thấy đây là một trong những tấm bia ít gặp đối với văn bia Thăng Long nói riêng, với văn bia Việt Nam nói chung. Qua đó còn cho thấy quang cảnh của đền Sòng Sơn của một thời nguy nga lộng lẫy, hay sự tôn sùng đạo Phật v.v…

Để tiện tham khảo, dưới đây là nguyên văn bài văn bia này(*)

ĐỀN SÒNG SƠN BIA CÔNG ĐỨC ĐÚC TƯỢNG PHẬT DI LẶC PHỤNG DIỄN NÔM

Đền Sòng Sơn chòm non xanh ngắt

Cửa Sòng Sơn tùng trúc rườm rà

Trông lên miếu vũ nguy nga

Đời đời bao tưởng nhà nhà khói hương

Khắp Trung-Bắc đều nương tựa bóng

Cả non sông cùng dốc(1) chầu vào

Thợ trời nhiễu nhương khéo sao

Nhưng vì vua mẫu huân đào(2) hóa ra

Chốn Hà Nội có nhà vạn thịnh(3).

Tú Ước danh bẩm tính họ Phùng

Xưa nay kính cẩn một lòng

Đ㠐 trung hậu mà trong thực thà

Năm Quý Mùi vừa qua thu tiết

Lúc canh thâu bóng nguyệt sáng lồng

Một mình Tú Ước tựa song(4).

Nửa đêm phảng phất giấc mồng chiêm bao

Ngửa mặt thấy bóng cao lồng lộng

Phóng hào quang rạng bóng mẫu ngồi

Dậy rằng: Tú Ước con ơi

Này tòa Di Lặc là ngài tôn sư

Ví con biết lòng như nhất nguyện

Đúc tượng nên cung tiến đền Sòng

Nói rồi bóng chuyển đằng không

Bâng khuông chợt tỉnh giấc mồng chiêm bao

Lòng  ngày trai giới

Sắm lễ nghi thẳng tới đền Sòng

Trần tình dãi sự mộng trung(5)

Xin quẻ thẻ ứng trong tốt lành

Lòng đệ tử nhất thành tuân giáo

Vuốt tượng(6) đồng chu đáo tiến dâng

Nhận riêng công quả vừa song

Một tòa Di Lặc tượng đồng một vẻ,

Sắc tướng  vàng rạng rỡ.

Ngắm thần quang càng sợ càng tôn,

Từ nay ai đến Sòng Sơn

Đồn rằng mẫu đức lại ơn Phật đài

Công hóa dục trong ngoài cháy sáng.

Phúc hà sa thế giới chứa chan,

Khen thay Tú Ước chân kiền(7).

Cho hay  lạ lùng.

Nhưng cũng bởi linh thông hiển hóa,

Ơn mẫu thương phúc quả viên thành.

Có câu làm thiện gặp lành,

Trong cơ báo ứng cũng thành điềm hay.

Ngọn thần bút ghi bài công quả,

Để ngàn năm tạc đá lưu truyền.

Giáp Thân vừa tiết hạ thiên(8),

Giáng chiêm giảng thiện ở miền thành Tây.

Tháp Sơn Công chúa phụng đề.

Chú thích:

(1) Dốc: Cùng ngước về.

(2) Huân đào: Biểu thị sự linh thiêng tạo hóa.

(3) Vạn thịnh: nhà giàu có.

(4) Tựa song: tựa cửa sổ.

(5) Mộng trung: Mơ trong mộng.

(6) Vuốt: Trang điểm sạch sẽ.

(7) Chân kiền; Đức, lòng tin.

(8) Hạ thiên: Chỉ mùa hè.

(9) Những chỗ để ô vuông  là do các chữ đó trên văn bia bị mờ chưa đọc được./.

Thông báo Hán Nôm học 2004 (tr.271-274)