CÂU ĐỐI TRÊN TƯỜNG CHÙA SÙNG KHÁNH THÔN DU ĐỒNG HUYỆN ỨNG HÒA - CHỨNG TÍCH CỦA PHONG TRÀO CHẤN HƯNG PHẬT GIÁO Ở NƯỚC TA HỒI ĐẦU THẾ KỶ XX

NGUYỄN TÁ NHÍ

Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Vừa qua nhân chuyến đi công tác về huyện Ứng Hòa thành phố Hà Nội, chúng tôi có ghé thăm chùa Sùng Khánh ở thôn Du Đồng xã Đại Hùng huyện Ứng Hòa. Sùng Khánh là ngôi chùa làng được xây dựng ngay đền thờ quan Thái giám Đoàn Ngọc Côn, một vị công thần thời Lê - Trịnh. Chùa có quy mô không lớn, khu Tam bảo gồm 5 gian tiền đường và hậu cung thờ chư Phật, hệ thống tượng Phật và các đồ tế khí còn rất trang nghiêm. Đặc biệt ở ba mặt tường trong chùa thấy viết la liệt hoành phi câu đối bằng chữ Hán chữ Nôm. Chữ viết rất ngay ngắn rõ ràng, tuy đã lâu ngày nhưng lớp vôi quét tường và chữ viết mực nho vẫn giữ được nguyên dạng. Xem khắp một lượt chúng tôi đếm được có 19 câu đối chữ Hán, 1 câu đối chữ Nôm và 12 bức đại tự.

Đôi cấu đối chữ Nôm chỉ có 7 chữ, miêu tả công việc thường nhật của sư thầy lễ Phật ở chùa, nhưng trong số hàng ngàn câu đối chữ Nôm hiện đang tồn tại ở miền đất Thăng Long - Hà Nội và các vùng lân cận, thì không hề thấy ở chùa nào có câu đối giống với câu này:

最供  誦經懺悔

𣌋𤼸花念佛彌陀

Tối cúng quả tụng kinh sám hối

Sớm dâng hoa niệm Phật Di Đà.

Nghi thức đối với các tu sĩ thực hiện là vào buổi tối thì sắm sửa mâm lễ quả dâng lên bàn thờ Phật và tụng kinh sám hối, rồi đến sáng sớm lại dâng hoa và tụng đọc hồng danh của đức Phật A Di Đà. Đây là nghi thức của pháp môn Tịnh Độ được cổ súy rất mạnh trong thời kỳ Phật giáo chấn hưng ở nước ta hồi đầu thế kỷ 20, pháp môn lấy việc niệm hồng danh của đức Phật A Di Đà để cầu vãng sinh sang cõi Cực lực làm phép tu cơ bản. Câu đối chữ Nôm này gợi ý cho chúng tôi lần tìm từng hàng chữ nắn nót trên tường, tôi tìm thấy có một dòng chữ ghi rõ niên đại tu sửa chùa, song người viết lại dụng công chia thành hai phần giống như hai vế của một đôi câu đối, mỗi vế đủ 10 chữ:

保大十一年秋重修梵宇

我國振興佛教適際昌期

Bảo Đại thập nhất niên thu trùng tu phạn vũ

Ngã quốc chấn hưng Phật giáo thích tế xương kỳ.

(Ngôi chùa được trùng tu vào mùa thu năm Bảo Đại thứ 11 (1936))

Đúng lúc phong trào chấn hưng Phật giáo ở nước ta đang phát triển).

Tư liệu do báo Đuốc Tuệ xuất bản năm 1935 đang lưu giữ tại Viện Thông tin Khoa học xã hội cho biết, đầu thế kỷ XX phong trào chấn hưng Phật giáo phat triển rầm rộ ở ba miền Trung Nam Bắc.

Năm 1930 Hội Nam Kỳ nghiên cứu Phật học được thành lập ở thành phố Sài Gòn, Hội trưởng là Thiền sư Từ Phong, trụ sở của Hội đặt tại chùa Linh Sơn. Hội tổ chức tạp chí Phật giáo lấy tên là Từ bi âm, do Thiền sư Khánh Hòa làm chủ bút.

Ở miền Trung, năm 1932 Hội An Nam Phật học được thành lập tại Huế, cư sĩ Lê Đình Thám được bầu làm Hội trưởng. Trụ sở của Hội đặt tại chùa Trúc Lâm. Hội cho xuất bản tờ tạp chí Viên Âm.

Năm 1934 Hội Phật giáo Bắc kỳ được thành lập tại Hà Nội, trụ sở của Hội đặt tại chùa Quán Sứ, Thiền sư Thanh Hanh trụ trì chùa Vĩnh Nghiêm ở Bắc Giang được mời về làm Hội trưởng. Hội cho xuất bản tờ tạp chí Đuốc Tuệ.

Thời kỳ này các Hội Phật giáo ở ba miền ngoài việc cho in tạp chí còn biên soạn dịch nhiều tác phẩm Phật học để tuyên truyền cổ động. Đến năm Bảo Đại thứ 11 (1936) thì phong trào chấn hưng Phật giáo ở nước ta đạt được đỉnh cao, đúng như người soạn câu đối ở chùa Sùng Khánh thôn Du Đồng nhận định là “Xương kỳ” (đúng lúc phát đạt).

Phong trào chấn hưng Phật giáo được phát triển rộng khắp trong cả nước. Ở khu vực Hà Nội, không chỉ ở các ngôi chùa lớn, mà nhiều ngôi chùa ở làng quê hẻo lánh, cũng thấy tham gia, mà chùa Sùng Khánh ở thôn Du Đồng có thể coi là một ví dụ. Rất may là do ở vùng xa đô thị, nên chùa Sùng Khánh sau 75 năm mới bảo lưu được gần như nguyên vẹn những câu đối đại tự thời kỳ chấn hưng Phật giáo ở nước ta.

Để hiểu rõ thêm giá trị của các tư liệu Hán Nôm ghi lại sự kiện này, chúng tôi xin tuyển dịch giới thiệu một số câu đối, đại tự mà sau này chúng ta ít gặp:

Câu đối

Câu 1 鼓大鼓雷大雷振動大千成正覺

雲法雲雨法雨滂沱法界潤群生

Cổ đại cổ lôi đại lôi, chấn động đại thiên thành chính giác,

Vân pháp vân vũ pháp vũ, bàng đà pháp giới nhuận quần sinh.

(Gõ trống lớn nổi sấm vang, chấn động tam thiên đại thiên thế giới, hoành thành chính giác;

Che mây pháp tưới mưa pháp, ào ạt mưa gió khắp trong pháp giới để giúp cho mọi chúng sinh).

Câu 2 作造化之良能幹屏不遺物外

用人天之正眼佛法流入心中

Tác tạo hóa chi lương năng cán bình bất di vật ngoại,

Dụng nhân thiên chi chính nhãn Phật pháp lưu nhập tâm trung.

(Thực hiện chức năng của tạo hóa che chở cho muôn loài chẳng sót;

Dùng chính nhãn của cõi nhân thiên, Phật pháp đi vào lòng người)

Câu 3 得以清以寧以靈而參贊總持都歸一理

舉為体為相為用而圓融行布即是十方

Đắc dĩ thanh dĩ linh dĩ linh nhi tham tán tổng trì đô quy nhất lý,

Cử vi thể tướng vi dụng nhi viên dung hành bố, tức thị thập phương.

(Có được để hanh tĩnh để yên ổn để thiêng liêng mà góp công gìn giữ tất cả cùng một lẽ;

Nêu lên làm thực thể làm chân tướng làm công dụng để viên dung ban bố khắp cả mười phương).

Câu 4 此地有印筆棲臺猶傳舊槁

對峙則旌旗象馬盡助威靈

Thử địa hữu ấn bút lâu đài do truyền cựu cảo;

Đối trĩ tắc tinh kỳ tượng mã tận trợ uy linh.

(Miền đất này có thể ấn bút lâu đài, vẫn thấy lưu truyền trong sử sách,

Phía bên kia là kiểu cờ quạt ngựa voi, đều hỗ trợ uy linh).

Câu 5 佛日增輝度眾生璃六道

法輪常轉恆遍覆於十方

Phật nhật tăng huy độ chúng sinh ly lục đạo,

Pháp luân thường chuyển hằng biến phú ư thập phương.

(Mặt trời Phật sáng soi, cứu giúp chúng sinh vượt qua sáu nẻo;

Bánh xe pháp thường quay, luôn che chở cho cả mười phương).

Đại tự

Bức 1 崇慶寺

Sùng Khánh tự

(Chùa Sùng Khánh)

Bức 2 曇花現瑞

Đàm hoa hiện thụy

(Hoa ưu đàm báo có điềm lành).

Bức 3 法雨滂霑

Pháp vũ bàng chiêm

(Mưa pháp thấm khắp).

Bức 4 慈悲軫念

Từ bi chẩn niệm

(Đau đáu nỗi niềm từ bi).

Bức 5 繽紛花雨

Tân phân hoa vũ

(Mưa hoa phấp phới).

Bức 6 縹緲雲霞

Phiến diểu vân hà

(Ráng mây lảng bảng).

Bức 7 利濟銘心

Lợi tế minh tâm.

(Khắc ghi ơn cứu tế).

Kết luận:

1.Cùng với các sự kiện Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời, phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, phong trào chấn hưng Phật giáo ở nước ta hồi đầu thế kỷ 20 đã góp phần thức tỉnh hồn dân tộc.

2.Hệ thống câu đối đại tự viết trên tường chùa Sùng Khánh thôn Du Đồng xã Đại Hùng huyện Ứng Hòa là những tư liệu Hán Nôm có nội dung hàm súc, ý tứ sâu xa ghi lại một số hoạt động của phong trào chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam thế kỷ 20.

3.Với giá trị đích thực như trên, chúng tôi xin kiến nghị tên các cấp chính quyền ở huyện Ứng Hòa và thành phố Hà Nội cần có biện pháp tích cực để gìn giữ di sản quý giá đó, như nhanh chóng công nhận chùa đình đền thôn Du Đồng là di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố hoặc cấp quốc gia.

4.Khi tiến hành tu bổ tôn tạo chùa Sùng Khánh cần phải có kế hoạch cụ thể để giữ lại toàn bộ hệ thống câu đối đại tự thời Phật giáo chấn hưng đang viết trên tường chùa.

5.Cần sao chép in chụp toàn bộ số câu đối đại tự này rồi tiến hành phiên âm, dịch nghĩa ra tiếng Việt, nhằm cung cấp các tư liệu quý để nghiên cứu về các hoạt động của phong trào chấn hưng Phật giáo.

(Thông báo Hán Nôm hoc, 2010, tr.275-280)