47. Bài biểu văn rước thánh giá về chầu Thánh Mẫu ở chùa Hoa Lăng (TBHNH 2011)
BÀI BIỂU VĂN RƯỚC THÁNH GIÁ VỀ CHẦU THÁNH MẪU
Ở CHÙA HOA LĂNG
NGUYỄN TÁ NHÍ
Viện Nghiên cứu Hán Nôm
Làng Yên Lãng xưa gọi là trại Yên Lãng huyện Từ Liêm phủ Quốc Oai có chùa Láng thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh và vua Lý Thần Tông, hậu thân của Thiền sư. Hàng năm chùa mở hội vào ngày mồng 7 tháng 3 âm lịch. Ngoài nghi thức rước Thánh và tế lễ long trọng giống như nghi thức tế thần ở nhiều làng quê khác trong khu vực đồng bằng Bắc Bộ ra, ở Yên Lãng còn có nghi thức rước Thánh giá về chầu Thánh mẫu tại chùa Hoa Lăng. Hiện nay ở chùa Cả còn lưu giữ được nhiều bản thần tích văn tế. Trong đó có một bài biểu văn tạ ơn Hoàng đế Lý Thần Tông. Ở đầu bài biểu văn có đoạn lời dẫn cho biết, vào sớm ngày mồng 7 tháng 3 âm lịch, toàn thể dân trại Yên Lãng sắm sanh lễ vật đến lễ ở chùa Cả. Sau đó đem kiệu rước Thánh giá từ chùa Cả về chùa Hoa Lăng để chầu đức Thánh mẫu. Tại đây dân làng lại tổ chức lễ tế rất long trọng. Đến buổi chiều dân làng lại tổ chức lễ rước Thánh giá về chùa Cả, sau đó làm lễ an vị. Cuối cùng là soạn biểu văn dâng lên để tạ ơn Hoàng đế Lý Thần Tông.
Biểu văn viết theo lối văn biền ngẫu, lời lẽ uyển chuyển, ý tứ sâu sắc. Nội dung biểu văn ca ngợi công đức của Thiền sư Từ Đạo Hạnh và có kể lại sự tích Thiền sư trút xác hóa thân đầu thai vào nhà Sùng Hiền Hầu rồi sau lên ngôi trị vì đất nước.
Hóa cơ huyền diệu, liền giáng vào thùng nước để làm Tự vương triều Lý, sau vào triều thống nhất lên ngôi.
Quả phúc viên thành, rồi siêu thăng bệ rồng hai mươi ba năm làm vua để nhật nguyệt thêm rạng rỡ.
Biểu văn cũng mô tả đám rước Thánh giá rất long trọng, cờ quạt rợp trời, trống chiêng dậy đất.
Phấp phới cờ bay ngang trời, yêu thù bắt nhốt nơi tuyền hạ;
Vang vang chiêng trống thập thình, thịnh hội làm đẹp nhà cửa.
Nhận thấy đây là tư liệu quý, do vậy chúng tôi phiên âm dịch nghĩa toàn bộ bài biểu văn này để giới thiệu trong hội nghị Thông báo Hán Nôm này.
Toàn văn là:
Hoàng hiệu niên tam nguyệt sơ thất nhật Hội chủ đồng trại đẳng cẩn sĩ phẩm quả phù tửu kim ngân đẳng vật cảm chi cáo vu Đại Thánh Thiên chủ Lý triều Thần Tông Hoàng đế Từ Đạo Hạnh bệ hạ Thượng đẳng Tối linh tôn vị tiền viết:
Vị hữu phụng nghênh đăng triều hoàn cung an vị, hành lễ tạ biểu.
Phúc địa giáng thần, nhai hải ngưỡng cô viên chi nguyệt giới;
Thiên thiên đản thánh, phần hương y cao ấm chi từ vân.
Vọng long bào nhi bách bái dương hưu;
Bồi phượng liễn nhi tam sinh tăng khánh.
Thần đồng trại đẳng thiết duy:
Phù! Sắc thị không, không thị sắc hiển vi mạc trắc thiền cơ;
Duy, tâm tức Phật, Phật tức tâm thanh tịnh phương siêu giác ngạn.
Cầu năng kiến vô cương chi lệnh vận;
Cái tất dung bất thế chi thánh tài.
Khâm duy Hoàng đế bệ hạ:
Chân nhất viêm tinh,
Huyền nguyên hạo khí.
Thụ chân kinh ư Trúc quốc, lục trí viên dung;
Minh bí pháp ư đồng thư, thiên kỳ biến hóa.
Tu luyện tiên gia phong độ;
Hành trì Thích giáo tông môn.
Khôi dục giới ư thất tình, tùng lâm diễn bồ đề chân kệ;
Thạch thiền tâm ư tam kiếp, bể ngạn hoàn hương hỏa thiện duyên.
Khoát khai Thích hải nhai tân;
Luân chuyển thiền quynh khu quản.
Phi thân độ hải, mạc giả trịch cân;
Chú khẩu điền hà, bất lao phóng lạp.
Mặc vận xung thiên thần lực, thiên bất năng cao tinh đẩu ư cửu tiêu;
Diệu thi túc địa chân thừa, địa bất năng quảng giang sơn ư vạn lý.
Tô thủy phóng nghịch phi chi trượng, điền thế thù nhi hiếu đạo hảo hoàn;
Sài sơn nhàn tịnh cảnh chi thân, bằng chính giác nhi từ hàng phổ độ.
Tâm ấn hạp khai mạc trạng;
Pháp luân tuyền chuyển vô cùng.
Thai đàn thiết võng tứ phao, tái tệ yêu thù ư tam nhật;
Thạch động ngọc câu nhất trịch, vĩnh di thần tích ư ức niên.
Diệu hóa cơ nhi hiện giáng thủy đồng, thập bát tử tự vương, nhập triều diễn sơn hà nhất thống.
Hoàn phúc quả nhi siêu thăng tiêu điện, chấp tam niên nguyên chủ, tam giới khai nhật nguyệt trùng quang.
Kỳ phùng đản giáng,
Lễ hữu đăng triều.
Liễu mạch tòng thượng hạ nhi an,
Hoa Lăng yết nghiêm từ song tọa.
Hoàng ốc nguy nguy chân tướng, y nhiên kỳ hội chi quan thường;
Thúy hoa bái bái xuân phong, uyển nhĩ thái bình chi nghi vệ.
Lịch lịch tinh kỳ hoành chỉ, yêu thù trùng nhiếp ư cửu nguyên;
Luân luân chinh cổ liên truyền, thịnh hội tráng quan ư vạn vũ.
Tiết phùng thiên thụy, lượng nan khuy siêu phàm nhập thánh chi huyền cơ;
Mạo tấu vân tiên, nguyện mậu triển hộ quốc an dân chi thần lực.
Thần đẳng cẩn tấu bạch dĩ văn.
Dịch nghĩa:
Niên hiệu vua…. Ngày mồng 7 tháng 3, Hội chủ cùng với toàn dân trong trại sắm sửa phẩm quả trầu rượu vàng bạc dâng lên trước tôn vị đức Đại Thánh thiên chủ Lý triều Thần tông Hoàng đế Từ Đạo Hạnh bệ hạ Thượng đẳng tối linh và có lời rằng: Do có lễ rước về chầu rồi hoàn cung an vị, nay xin làm biểu tạ ơn:
Nơi phúc địa giáng thần, góc biển ngưỡng trông trăng tròn miền nguyệt giới;
Chốn Thiền thiên sinh thánh, xóm làng nhờ cậy mây lành trên cho che phủ.
Vọng hướng long bào vái trăm lạy xin ơn,
Theo cùng xe phượng để tam sinh thêm phúc.
Toàn thể dân chúng trại Yên Lãng trộm nghĩ rằng:
Ôi! Sắc tức không, mà không tức sắc, tỏ mờ khôn biết thiền cơ;
Kìa, tâm tức Phật, mà Phật tức tâm, thanh tịnh bước lên bờ giác.
Cầu xin có được lệnh truyền rộng vô cương;
Che chở nhờ vào Thánh tài đời ít thấy.
Kính nghĩ Hoàng đế bệ hạ:
Sao trời nam rực sáng
Hạo khí cõi huyền nguyên.
Nhận chân kinh miền Tây Trúc, sáu trí đầy đủ viên dung;
Học bí pháp ở sách đồng, thiên kỳ vạn trạng biến hóa.
Tu luyện theo học phép tiên;
Hành trì giữ lấy đạo Thích.
Bỏ hết thất tình nơi dục giới, đọc bài chân kệ bồ đề tại tùng lâm;
Giữ vững thiên tâm suốt ba kiếp, thiện duyên hương hỏa hoàn thành nơi giác ngạn.
Dạo khắp bến bờ biển đạo Thích,
Luân chuyển then khóa ở cửa Thiền.
Thân bay vượt biển chẳng cần đến cách ném khăn;
Đọc chú lấp sông đâu phải mượn nhờ nón chở.
Ngầm dùng thần lực xung thiên, trời đâu đủ cao hơn sao đẩu nơi cửu tiêu;
Khéo vận chân thừa rút đất, đất nào mở rộng non sông rộng xa vạn dặm.
Dòng Tô để gậy thần ngược dòng chạy thẳng,
Giết kẻ thù mà đạo hiếu vẹn tròn;
Non Sài để thân nhàn tiêu sái ngày đêm, đắc chính giác để cứu độ quần sinh.
Tâm ấn mở khép khôn bày tỏ,
Xe pháp luân chuyển đến vô cùng
Lưới sắt ở đàn cầu tự phá tan, giết giặc thù chỉ trong tam nhật;
Ngọc căn nơi hang đá đã văng ra, mãi để dấu thần suốt vạn năm.
Hóa cơ huyền diệu liền giáng vào thùng nước để làm Tự vương triều Lý, sau vào triều nhất thống lên ngôi.
Quả phúc viên thành rồi siêu thăng bệ rồng hai mươi ba năm làm vua để nhật nguyệt thêm rạng rỡ.
Gặp tuần Thánh đản,
Lễ có rước chầu.
Xóm làng trên dưới đều yên,
Hoa Lăng về yết phụ mẫu.
Cửu trùng vòi vọi chân tướng, ngày hội mũ áo xênh sang;
Làng quê dào dạt gió xuân, thái bình cảnh tượng vui vẻ.
Phấp phới cờ bay ngang trỏ, yêu thù bắt nhốt ở cửu tuyền;
Vang vang trống chiêng thập thình, thịnh hội làm đẹp thêm nhà cửa.
Tiết gặp trăm thứ tốt lành, khó đoán biết huyền cơ siêu phàm nhập thánh;
Đánh liều dâng biểu tấu lên, nguyện xin sức thánh hãy cứu nước giúp dân.
Dân ấp trại kính cẩn dâng biểu lên.
Tài liệu tham khảo:
1. Di sản Hán Nôm Việt Nam - Thư mục đề yếu, Nxb. KHXH, H. 1993.
2. Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb. KHXH, 1972.
3. Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb. KHXH, 1992.
4. Tín ngưỡng Thành hoàng Việt Nam, Nxb. KHXH, 1996.
5. Tư liệu văn hiến Thăng Long - Hà Nội - Tuyển tập thần tích, Nxb. Hà Nội, 2010.
6. Hà Nội địa bạ, A.628.
7. Hoài Đức phủ thần hiệu, A.747.
8. Hoài Đức phủ tục lệ, A.715.
9. Sơn Tây tỉnh chí, A.857./.