MỘT VĂN BẢN GIA PHẢ HỌ NGUYỄN

Ở NAM BỘ CÓ GIÁ TRỊ

TRẦN BÁ CHI

Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn

Tên văn bản: Gia phả họ Nguyễn

- Họ Nguyễn này gốc ở Nam Kỳ, nhiều đời làm tướng phò triều Tây Sơn. Đời thứ 4 là Nguyễn Hữu Chiên phò Cảnh Thịnh ở Thăng Long, chết vì nạn nước; có bà vợ lẽ ở huyện Thanh Trì, nên nay có một nhánh ở ngoài Bắc.

- Văn bản có 37 trang, trong đó 3 trang để giấy trắng, 6 trang cuối chép thêm những việc xảy ra thời gần đây.

- Xin trích dịch phần thế phả đoạn kể 4 đời có 4 vị tướng triều Tây Sơn và kèm theo mấy trang photo tài liệu gốc.

Trích dịch 3 trang thế phả (gồm 4 đời)

THẾ PHẢ HỌ NGUYỄN

I. Đời thứ nhất

Cụ Nguyễn Trung Dũng, hiệu Phúc Trang thọ 63 tuổi, mất ngày 10 tháng Giêng âm lịch. Dưới thời chúa Nguyễn Nhạc hiệu Thái Đức (1778-1793) cụ làm Điện tiền Đô chỉ huy sứ kiêm Giám quân vệ Tả Dũng, phong tước Tú Tài hầu gia thăng Thị vệ Thập dũng Chưởng phủ Tả đô đốc, gia phong tước Tú quận công.

Vợ cả là cụ bà Vương Từ Khoan, sinh một trai mất sớm, một gái gả cho ông Thiêm tri.

Vợ thứ là Trần Từ Huệ, sinh một trai hiệu Trung Lược, giỗ ngày 23 tháng Giêng âm lịch.

II. Đời thứ hai

Cụ Nguyễn Trung Lược: thọ 74 tuổi, mất ngày 23 tháng giêng. Cụ là con trai của cụ Trung Dũng. Cụ được tập ấm nối chức tước của cha, được làm Tả dũng vệ Đô tri. Vâng mệnh đi sứ có công lao gia thăng Tham đốc vệ Trung hầu, Anh dũng tướng quân, Tổng binh sứ; gia phong tước Trinh Đức hầu.

Vợ chính thất của cụ là bà Trần thị hiệu Từ thiện, bà mất ngày 3 tháng 5 âm lịch, sinh được 4 trai 3 gái; con trưởng là Trung Lạng.

III. Đời thứ ba

Nguyễn Trung Lạng, mất ngày 1 tháng 8.

Ông Lạng tên húy là Nguyễn Hữu Nhu, con trai cả của cụ Trung Lược Tại triều Quang Trung (1788-1792) ông làm Điện tiền Tả thị lang, hàm Vinh Lộc đại phu, phong tước Nhu Đức hầu. Sau lại phong Giám quân vệ Trung Hầu kiêm Phủ nội Giám lĩnh, Anh đạt tướng quân chỉ huy sứ. Năm Tân Dậu (1801) ông di cư lánh vào phủ Tây Định mở trường dạy học, nhiều lần (chúa Nguyễn) gọi mời nhưng ông cáo bệnh già không ra nhận chức.

Vợ ông là Lê Từ Thận, mất ngày 11 tháng Giêng âm lịch. Bà sinh 4 trai 2 gái, các con trai của ông bà đều theo giúp triều Tây Sơn. Trai cả là Hữu Tích, trai thứ là Hữu Chiên hiệu Trung Tín, trai ba là Hữu Châu, trai bốn là Hữu Đễ.

IV. Đời thứ bốn

Ông Trung Tín, mất ngày 25 tháng Giêng.

Ông tên thật là Nguyễn Hữu Chiên, con trai thứ hai của ông Trung Lạng. Trong triều Cảnh Thịnh (1793-1802) ông giữ chức Khâm sai Chưởng cơ quân đường Thủy, Anh dũng tướng quân Quán quân sứ, phong tước Tham ngọc hầu(1).

Vợ thứ của ông là Đỗ Thị Quý hiệu Từ Mỹ, người xã Vân La huyện Thanh Trì sinh được 2 trai là Nguyễn Hữu Phú và Nguyễn Hữu Hoàng và 2 con gái là Thị Ưng và Thị Thanh. Bà mất ngày 14 tháng 8 âm lịch.

V. Đời thứ năm

Ông Cương Nghị, mất ngày 19 tháng 5 âm lịch, hưởng thọ 79 tuổi.

Ông tên húy là Nguyễn Hữu Hoàng, tự Đình Bá, hiệu Cương Nghị, là con trai thứ ông Nguyễn Hữu Chiên, hiệu Trung Tín, làm tướng thời vua Quang Toản triều Tây Sơn(2).

Vợ ông là Nguyễn Thị Cúc hiệu Từ Phương sinh được 4 trai 3 gái, mất ngày 8 tháng 3 âm lịch.

Bốn con trai của bà: là Đoan, Hân, Tĩnh, Đạo; 3 gái là Khoai, Môn, Chút.

Thị Môn lấy trai trong thôn sinh ra 2 trai là Sắc và Chỉ.

Chú thích:

1. Theo lời tựa trên của Nguyễn Tường Vân (đời thứ 6 cháu nội ông) thì ông chết trận năm cuối đời Cảnh Thịnh (1802). Đoạn này ghi ông chết ngày 25 tháng Giêng. Hoàng Lê nhất thống chí ghi: Tháng 8 năm Tân Dậu (1801) Nguyễn Quang Toản đổi hiệu Bảo Hưng. Đến tháng 11 Quang Toản đốc quân và với 4 trấn Hải Dương, Sơn Tây, Sơn Nam, Bắc Ninh và quân Thanh Nghệ kéo vào đánh quân Nguyễn Ánh, mấy trận bất lợi, phải lui. Đầu năm Nhâm Tuất (1802) quân Nguyễn tràn sang châu Bố Chính, đánh vỡ đồn Tam Hiệp, quân Quang Toản lui giữ Kỳ Anh (Hà Tĩnh), quân Nguyễn lại nhân thắng trận đánh. Vậy chưởng cơ Anh dũng tướng quân Nguyễn Hữu Chiên đã chết trận ở vùng nam Hà Tĩnh.

2. Nguyễn Hữu Hoằng có anh trai là Nguyễn Hữu Phú theo theo cha nơi việc quân, rồi sau vào quê ở Tây Định Nam Kỳ (có lẽ vùng tây Sài Gòn Chợ Lớn). Hữu Hoằng ở lại Vân La nuôi mẹ.

Thông báo Hán Nôm học 1997 (tr.65-68)