LỜI KHAI MẠC

HỘI NGHỊ THÔNG BÁO HÁN NÔM LẦN THỨ III

PHAN VĂN CÁC

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Thưa các vị đại biểu,

Thưa các bạn đồng nghiệp,

Đúng như mong muốn của chúng ta từ Hội nghị lần thứ nhất, vào một ngày tháng Giêng 1996, Hội nghị thông báo Hán Nôm học đã trở thành sinh hoạt định kì hàng năm mang tính truyền thống của ngành ta. Tiếp theo Hội nghị lần thứ hai đầu tháng 1 – 1997 mà tập Kỉ yếu dày dặn hơn 500 trang in 56 tham luận của 58 tác giả vừa đến tay các bạn chưa lâu, hôm nay ngày 19-1-1998 chúng ta lại tay bắt mặt mừng bước vào Hội nghị lần thứ ba với một danh mục ngót nghét 100 bản báo cáo của ngần ấy tác giả, từ những người còn trẻ măng tuổi đời mới ngoài đôi mươi đến những cụ ngoài tuổi tám mươi, trong và ngoài Viện.

Thay mặt Lãnh đạo Viện, Hội đồng khoa học Viện và bảy chục GS, PGS, TS, PTS, Thạc sĩ, nghiên cứu viên và cán bộ nhân viên Viện Nghiên cứu Hán Nôm, tôi nhiệt liệt chào mừng các vị đại biểu và các bạn đồng nghiệp trong đó có nhiều cụ cao niên mới lòng say mê nghề nghiệp đã vượt bao khó khăn về dự Hội nghị hôm nay. Đặc biệt là PTS Antotchenko Vladimir, Phó giám đốc Trung tâm Việt học thuộc Đại học Tổng hợp Mockba vượt hàng vạn dặm, mang đến cho Hội nghị tình cảm của các bạn đồng nghiệp Nga, những người anh em thân thiết nhiều năm gắn bó và đang hứa hẹn một sự hợp tác mới có hiệu quả hơn. Xin nhiệt liệt chào mừng anh và qua anh chúc các đồng nghiệp Nga vượt qua khó khăn, phát triển sự nghiệp khoa học của đất nước Lênin lên một tầm cao mới.

Viện Nghiên cứu Hán Nôm vừa tổng kết một năm hoạt động khá toàn diện với những thành tích nổi bật về các phương diện nghiên cứu khoa học, sưu tầm, bảo quản, đào tạo cán bộ và hợp tác quốc tế, xây dựng cơ sở vật chất. Đề tài cấp Bộ, Từ điển Hán Việt đã được nghiệm thu với kết quả khá. Hai đề tài mới đã được duyệt là Tập 4 Di sản Hán Nôm và Ngữ văn học Hán Nôm (chương trình Cao học) đã bước đầu triển khai.

Tổng tập tiểu thuyết Hán văn Việt Nam với tài trợ Toyota, gồm 4 tập lớn, 3000 trang, và Bia Văn miếu Hà Nội dịch ra tiếng Việt, tiếng Pháp, với tài trợ của ACCT đều đã ra mắt bạn đọc. Nhiều đầu sách khác đã chào đời. Hầu hết các đề tài tiềm lực đều được triển khai đúng tiến độ.

Tạp chí Hán Nôm số 4-97 đã đến tay bạn đọc và 3 ngày trước đây đã họp mặt cộng tác viên đầu năm, với một kế hoạch 1998 hứa hẹn nhiều cải tiến. Lãnh đạo Viện đã thống nhất với Tạp chí vì chủ trương mở một Hội thảo khoa học về văn học so sánh vào khoảng giữa năm 1998 này và nếu điều kiện cho phép sẽ tiến tới một Hội nghị quốc tế về Hán Nôm học vào cuối năm.

Chúng tôi cũng thấy cần báo cáo với các vị và các bạn về thành công của Hội nghị lần thứ 10 của tổ chức chuẩn hóa chữ biểu ý khu vực và quốc tế do Viện Hán Nôm chủ trì tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh cuối tháng 12 vừa qua, tiến tới đưa toàn bộ chữ Nôm vào kho chữ quốc tế.

Cũng xin nói thêm rằng trong năm qua, Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã xây dựng hoàn chỉnh bản Dự án tổng thể công tác Hán Nôm từ nay đến 2010 và giai đoạn đầu từ nay đến năm 2000, với sự ủng hộ mạnh mẽ của Trung tâm KHXH và NV quốc gia và ba bộ Khoa học công nghệ và Môi trường, Tài chính và Kế hoạch đầu tư để trình Thủ tướng phê duyệt.

Bên cạnh Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng vừa kỉ niệm 25 năm ngành Hán Nôm với nhiều thành tích và nhiều hứa hẹn.

Có thể nói, chưa bao giờ ngành Hán Nôm học được sự quan tâm của Nhà nước và xã hội nhiều như hiện nay. Dĩ nhiên điều đó cũng có nghĩa là chưa bao giờ như bây giờ, chúng ta cảm nhận một sức ép và một thúc bách to lớn mạnh mẽ, đòi hỏi một cường độ và một chất lượng làm việc cao hơn, có hiệu quả hơn.

Trong tinh thần phấn khởi và với ý thức trách nhiệm được nâng cao như vậy, chúng ta bước vào Hội nghị thông báo Hán Nôm học toàn quốc lần thứ ba.

Thưa các vị đại biểu

Thưa các bạn đồng nghiệp

32 trong tổng số hơn 90 tham luận dành cho công việc sưu tầm và giới thiệu tư liệu mới: một cuốn Địa chí Lục Nammột chùm thơ tìm thấy trong một cuốn gia phả, một loạt các bài thất ngôn bát cú bằng Hán văn viết khá chỉnh trong một cuốn gia phả khác. Đáng chú ý là một văn bản Truyện Kiều mới tìm được, qua đối chiếu sơ bộ, có thể nghĩ đây là một bản in khá sớm nếu không phải là sớm nhất, đang chờ đợi sự khảo sát tỉ mỉ hơn.

Một văn bản bia mới phát hiện có thể giúp làm rõ thêm về di duệ của một danh nhân.

Công tác nghiên cứu khai thác đã được chú ý nhiều hơn trước. Có tham luận đi sâu vào vấn đề nghiên cứu văn bản Truyện Kiều, đưa ra kiến giải mới về các khái niệm “Bản kinh” “Bản phường” với những tư liệu có nhiều sức thuyết phục. Một chùm ba bài từ của Miên Thẩm trong tập Cổ duệ từ, một tập sáng tác độc đáo mới được tìm thấy, sẽ được giới thiệu tỉ mỉ về nội dung cũng như hình thức, kèm theo một bản dịch theo nguyên điệu.

Các giá trị và đặc điểm của bộ Từ điển Hán Việt mới biên soạn, một trong những công trình trọng điểm của Viện, được phân tích và khái quát trong một tham luận của Thư kí công trình. Có tác giả tham luận đi vào khảo sát thống kê các từ Hán Việt có nguồn gốc Nhật Bản. Hướng nghiên cứu khu vực, so sánh với Hàn Quốc và Nhật Bản cũng bước đầu được chú ý hơn.

Rất đáng hoan nghênh, một tham luận đã đi vào hướng nghiên cứu cơ bản: Phân tích các từ của hai ngôn ngữ Hán và Việt trong chuỗi lời nói, để cố gắng xác định tiêu chí tiện dùng gắn liền với thao tác trên máy tính.

Một số tác giả có khuynh hướng mạnh dạn đặt vấn đề ra để tranh luận xung quanh việc phân âm một âm tiết Hán Việt hay dịch nghĩa một số câu chữ cụ thể…

Từ những cương vị khác nhau, bằng nhiều phương pháp khác nhau, các tham luận đã tiếp tục rọi chiếu những nguồn sáng nhiều chiều vào kho tàng Di sản Hán Nôm rất phong phú của cha ông, từ đó khơi sâu thêm hiểu biết của chúng ta, góp phần cụ thể và tích cực vào việc thực hiện đường lối tư tưởng, khoa học và văn hóa của Đảng và Nhà nước ta trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Tôi trịnh trọng tuyên bố khai mạc Hội nghị Thông báo Hán Nôm học lần thứ ba và gửi tới toàn thể các đại biểu và đồng nghiệp lời chúc đầu xuân tốt đẹp nhất.

Thông báo Hán Nôm học 1997, (tr.5-9)