LỜI KHAI MẠC

Phan Văn Các

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Thưa các vị đại biểu,

Thưa các bạn đồng nghiệp.

Thấm thoát đã một năm kể từ Hội nghị Thông báo Hán Nôm học lần thứ nhất đầu năm 1996. Hôm nay chúng ta lại cùng nhau họp mặt tại đây trong Hội nghị lần thứ hai diễn ra một ngày đầu năm 1997 đầy hứa hẹn, khi mà các Nghị quyết của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 8 của Đảng CSVN và của Hội nghị Trung ương lần thứ 2 khóa VIII về “giáo dục, đào tạo và khoa học công nghệ” bắt đầu được triển khai.

Thay mặt Lãnh đạo Viện, Hội đồng Khoa học Viện và bảy mươi GS., PGS., TS., PTS. cùng toàn thể nghiên cứu viên, cán bộ công nhân viên Viện Nghiên cứu Hán Nôm, tôi nhiệt liệt chào mừng các vị đại biểu, đặc biệt các vị đại biểu và các đồng nghiệp từ các tỉnh xa, trong đó có nhiều cụ cao niên đã không quản mọi khó khăn về dự Hội nghị đông vui đầm ấm hôm nay.

Viện Nghiên cứu Hán Nôm vừa tổng kết một năm hoạt động sôi nổi và thắng lợi giòn giã toàn diện trên các mặt nghiên cứu khoa học, sưu tầm, bảo quản, đào tạo cán bộ, hợp tác quốc tế và xây dựng đội ngũ khoa học, xây dựng cơ sở vật chất trong đó nổi bật nhất là công tác đào tạo và bồi dưỡng. Đội ngũ khoa học của Viện trong năm 1996 có thêm 2 PGS và 7 cán bộ đã bảo vệ thành công luận án PTS trước Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước, 4 cán bộ khác đã thông qua Hội đồng cấp cơ sở.

Lớp Cao học Hán Nôm khóa I gồm 17 học viên trong đó có 8 cán bộ trẻ của Viện tham gia đã hoàn thành chương trình năm thứ nhất.

Tất cả các luận án đã bảo vệ đều được đánh giá xuất sắc, đạt điểm 9 trở lên, trong đó có 2 luận án đạt điểm tuyệt đối 10/10, và trong tương lai đều sẽ được in thành sách. Đặc biệt với sự giúp đỡ của E.F.E.O tại Hà Nội, luận án về “chữ húy trên văn bản Hán Nôm” đã được in bằng hai thứ tiếng Việt-Pháp, sẽ ra mắt độc giả nay mai.

Kỉ yếu Thông báo Hán Nôm học lần thứ nhất đã đến tay các vị và các bạn từ tháng 9 năm 1996 như một đầu sách dầy dặn ngót 500 trang, với 50 bài tham luận.

Tạp chí Hán Nôm ra đều đặn và đúng hạn 4 số trong năm qua, phản ánh kịp thời và toàn diện những nỗ lực và thành tựu của ngành Hàn Nôm học trong cả nước, mới 3 ngày trước đây đã họp mặt cộng tác viên đầu năm trong không khí đáng khích lệ.

Trên phạm vi quốc tế, kiên trì công việc đưa chữ Nôm vào kho chữ vuông chung khu vực. Trong năm 1996, chúng ta đã có mặt tại các cuộc họp IRG 6 tại California, IRG 7 tại Hồng Kông và mới đây nhất tháng 1 năm 1997 cuộc họp IRG8 và tiếp đó cuộc họp ISO/IEC/JTC1/SC2/WG2 lần thứ 32 đều tại Singapore. Trong thời gian của Hội nghị này, tại một phiên họp không chính thức của các nước tham gia WG3 nhóm mã hóa 8 bít thảo luận về “phương pháp tổ hợp” của Việt Nam có sự tham gia của Canada, Nhật, Đan Mạch, Mĩ và Việt Nam, các nước trong WG3 đều nhất trí sẽ chung sức phát triển một chuẩn quốc tế mới dựa trên đề nghị của Việt Nam kèm theo một số sửa đổi nhỏ. Công việc đang giữ đúng tiến độ.

Có thể xem những điều tôi vừa trình bày trên đây như những nét phác thảo bối cảnh học thuật của Hội nghị chúng ta hôm nay.

Thưa các vị đại biểu.

Thưa các bạn đồng nghiệp.

Ban Tổ chức Hội nghị lần này đã nhận được trên 60 tham luận, trong đó 28 là của các đồng nghiệp ngoài Viện, chiếm tỉ lệ 47%. Bản thân danh mục tham luận đã nói lên nội dung phong phú nhiều vẻ của hoạt động ngành ta.

Hoạt động sưu tầm phát hiện, giới thiệu tư liệu bảo tồn, lưu trữ và bảo quản luôn luôn thu hút sự quan tâm hàng đầu của tất cả chúng ta. Nổi bật lên ở Hội nghị lần này là loại hình văn bản bia với tổng sổ 15 bản tham luận đề cập trên các khía cạnh khác nhau, hoặc khái quát vai trò của “Bia đá chuông đồng với lịch sử văn hóa dân tộc”; hoặc thống kê phân tích theo niên đại các thác bản bia mới dập được; hoặc giới thiệu chung một mảng “Bia hậu ở thế kỉ XVII-XVIII”, “Bia ghi về sự học ở làng nghề Thổ Hà”, một bia hoặc một chùm bia ở một di tích (chùa Tam Bảo, chùa Hồng Phúc, nhà thờ Tể tướng Nguyễn Công Thái, vách đã Hang Luồn, văn miếu Bắc Ninh) hay của một tác giả (Ngô Thì Sĩ, Vũ Tông Phan...).

Thứ đến loại hình văn bản gia phả: từ sự khái quát giá trị của “Gia phả - nguồn cảm xúc uống nước nhớ nguồn”, “Gia phả với việc tìm hiểu danh nhân” đến giới thiệu một bản thế phả nhà họ Phạm ở Đường An...

Hoành phi, câu đối cũng bước đầu được chú ý từ sự phân tích các thông điệp chứa đựng trong đó.

Có tham luận đề cập đến “Thần phả ở đình làng Trung Thịnh” “Một cuốn Ngọc phả cổ lục ở Bắc Ninh” đến “Mộ chí của Thái phó Lưu Khánh Đàm”, một cuốn sách Thiên tổ cứu kiếp chân kinh đến “một dạng truyền bản khác của Lam Sơn thực lục tìm được ở Quảng Nam Đà Nẵng”, “một bản Kiều mang màu sắc truyền kì”..., có tham luận giới thiệu tổng thể các tư liệu Hán Nôm ở một ngôi chùa như chùa Viên Minh, một nhà thờ như nhà thờ Phạm Công Trứ, hoặc lưu ý mọi người về cả một di tích: “Có một văn miếu Vĩnh Yên”.

Chúng ta cũng không bỏ qua một bài văn sách của Trạng nguyên Vũ Tuấn Chiêu, một cuốn lịch Khâm định vạn niên thư, một mảng văn giáng bút, một bức trướng mừng tân Tiến sĩ... Có cả tiếng “kêu cứu” cho một di tích văn hóa - “danh thắng Tử Trầm”.

Một phần rất quan trọng của các tham luận dành cho việc khai thác phân tích kho di sản thành văn của ông cha để, hoăm làm sáng tỏ các giá trị văn hóa của một địa phương (làng La Cả)... lí giải những thông tin về “Tứ bất tử”, giải mã đoạn kết truyện Vô Ngôn Thông trong Thiền uyển tập anh, phân tích các bài thơ văn của Nguyễn Hành, hay khái quát văn nghiệp của Tiến sĩ Trần Hiền.

Có ý nghĩa thư tịch học là tham luận về “sách Nhãn khoa trong kho thư tịch y dược cổ truyền”, về “Thư mục Việt Nam học trên đất Mỹ”.

Về văn bản học, một tham luận viết khá công phu về “chữ Nam viết kiêng húy”. Về văn tự học, có tham luận về “Lịch sử sử dụng chữ Hán trên bán đảo: Triều Tiên”.

Hán Nôm học gần liền với Sử học, Văn học, Triết học: Từ những nhân tố khởi phát khảo chứng học ở Việt Nam thế kỉ XVIII - đầu thế kỷ XIX đến “Bác Hồ với Nho gia”, hoặc bàn về “Tính khoa học của Dịch lí thời tiết”, hoặc tìm hiểu quan hệ bang giao Việt Hán trong lịch sử”.

Chữ Nôm được khảo sát về phương diện văn tự học ở “Hình bóng chữ Nôm Việt trong chữ Choang” hoặc về phương diện ngữ nghĩa học từ Việt cổ “nương long”. Thêm bốn bài thơ Nôm thời Lê được giới thiệu.

Cũng có tham luận đề cập đến “cách dịch một số câu chữ”...

Công tác đào tạo Hán Nôm học đã được quan tâm hơn với 3 tham luận, hoặc khái quát nhìn lại mặt hoạt động này trong những năm gần đây hoặc bàn về một quy hoạch đào tạo và đào tạo lại 1996-2000.

Mảng “Tin học Hán Nôm” cũng đã được đề cập đúng mứ phong một tham luận có tính chất hồi cố và đề xuất phương hướng triển khai trong thời gian tới.

Mong rằng Hội nghị thông báo Hán Nôm học này của chúng ta thực sự là một diễn đàn rộng rãi để những người làm nghề và mang nghiệp Hán Nôm chúng ta chân thành trao đổi với nhau những thông tin bổ ích và những vấn đề mình đang quan tâm hoặc đã có kết quả nghiên cứu bước đầu, qua đó mà gợi ý cho nhau, khích lệ và cổ vũ lẫn nhau làm tốt hơn nữa nhiệm vụ được giao.

Trên tinh thần đó, tôi xin tuyên bố khai mạc Hội nghị Thông báo Hán Nôm học lần thứ hai và tin tưởng rằng Hội nghị chúng ta sẽ thu được kết quả tốt đẹp.

Xin cám ơn các vị và các bạn!

Thông báo Hán Nôm học 1996 ( tr.5-10)