SƠ LƯỢC GIỚI THIỆU CHINH PHỤ NGÂM TẬP CHÚ

PHẠM ĐỨC DUẬT

Nhà nghiên cứu Hà Nội

Gần đây, tôi được người bạn học cũ cho mượn xem quyển Chinh phụ ngâm tập chú, gần 500 trang in khổ 20 x 13 (bìa cứng) của nhà khảo cứu Hán Nôm Nguyễn Bá Triệu, in lần thứ ba.

Đầu sách có trang Mục lục, bảng Những chữ viết tắt. Tiếp đó là bài Giới thiệu Chinh phụ ngâm tập chú của Đàm Trung Pháp, Giáo sư Ngôn ngữ học Texas Woman, s University (Dallas ngày 1 tháng 7 năm 2000). Sau đó là bài Đôi lời về Chinh phụ ngâm tập chú của Hạnh Cơ Edmonton, những ngày vào hạ năm 2000. Rồi đến bài tựa sách Chinh phụ ngâm tập chú viết tại Canada ngày 20 tháng 05 năm 2005. Tiếp đến, tác giả có gần 5 trang giới thiệu Sơ lược về Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn. Tiểu sử Đặng Trần Côn, ông sinh khoảng giữa những năm 1710 - 1720, mất năm 1745. Tiểu sử Đoàn Thị Điểm 1705 - 1746 (?). Tiểu sử Phan Huy Ích. Ông là trưởng nam của Tiến sĩ Phan Huy Cẩn, thân phụ của Phan Huy Chú, một danh sĩ, tác giả Lịch triều hiến chương loại chí. Và theo tác giả khảo cứu Nguyễn Bá Triệu thì Chinh phụ ngâm diễn ca được phổ biến rộng rãi lâu nay là của Đoàn Thị Điểm chứ không phải như Hoàng Xuân Hãn trong Chinh phụ ngâm bị chú và Nguyễn Văn Xuân trong Chinh phụ ngâm diễn âm tân khúc cho rằng bản dịch Nôm Chinh phụ ngâm diễn ca phổ biến lâu nay là của Phan Huy Ích.

Trước khi vào phần khảo cứu văn bản, tác giả tập sách có gần bat trang Phàm lệ khá khoa học. Ngay vào đầu, tác giả viết một cách khiêm tốn:

Chinh phụ ngâm tập chú, chỉ có ý định so sánh những dị biệt của mấy bản Nôm Chinh phụ ngâm, chú thích những sai lầm vì tự dạng, vì phiên âm hoặc vì những lỗi của ấn công khi sắp chữ Việt cũng như chữ Hán, cho nên còn có thể gọi là Chinh phụ ngâm và tam sao thất bản cũng được.

Tuy thế, tác giả công trình khảo cứu này cũng có tham vọng Chinh phụ ngâm tập chú có ý định so sánh cái hay trong nguyên bản Hán văn của Đặng Trần Côn với cái hay trong tài diễn Nôm của Đoàn Thị Điểm.

Cho nên “trên mỗi trang số chẵn (phía bên trái) là phần chữ Hán và chữ Nôm” được phiên âm “đúng theo nguyên bản không thêm bớt hoặc thay đổi. Nếu có những dị biệt với các bản khác đã thấy hoặc chưa thấy thì được chú thích ở phía dưới”.

- “Phía trên bên phải là nguyên bản Hán văn Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn được in trên tập Chinh phụ ngâm của cơ sở Đồng Tiến… Bản này được cắt từng câu đối chiếu với bản chữ Nôm, và xin đọc theo hàng dọc từ phải sang trái theo số thứ tự trên đầu mỗi đoạn năm câu”.

- “Phía dưới phần phiên âm chữ Hán là nguyên bản chữ Nôm Chinh phụ ngâm diễn ca đã được cụ Vân Bình tôn thất Lương dùng làm tài liệu chứng minh trong cuốn Chinh phụ ngâm khúc do nhà in Tân Việt in lần thứ năm, phát hành năm 1968 tại Sài Gòn… chúng tôi tạm gọi là bản “A”.

- “Phía dưới phần phiên âm bản “A” là nguyên bản Chinh phụ ngâm diễn âm tân khúc… gọi là bản “B”... do ông Nguyễn Văn Xuân chứng minh trong cuốn sách mang cùng tựa đề, được nhà xuất bản Lá Bối in và phát hành năm 1971 tại Sài Gòn …

- Nguyên văn bản Hán văn Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn và Chinh phụ ngâm của Hồng Liệt Bá (có lẽ do Hoàng Xuân Hãn chép tay bằng bút sắt) cùng với những chú thích cũng bằng chữ Hán.

- Một bản Chinh phụ ngâm (Việt ngữ của Bạch Liên Am Nguyễn).

- Một bản Chinh phụ ngâm (Việt ngữ của Nguyễn Khản).

- Một bản Chinh phụ ngâm (Việt ngữ mà Hoàng Tiên sinh cho là đích thực của Đoàn Thị Điểm cùng với tài liệu chứng (riêng tài liệu này ông Nguyễn Bá Triệu ghi lại để tồn nghi).

Phần cuối sách có in nguyên văn bản dịch sang tiếng Pháp của cụ Huỳnh Khắc Dụng; Nguyên văn bản dịch tiếng Anh của Giáo sư Huỳnh Sanh Thông; Nguyên văn bản dịch tiếng Nhật của Giáo sư Takeuchi; Một bản đề nghị sửa đổi những dị bản giữa bản Chinh phụ ngâm diễn ca thường dùng với các bản Nôm khác.

Đánh giá chất lượng khoa học công trình khảo cứu này của ông Nguyễn Bá Triệu, chúng tôi mượn ý kiến của Giáo sư Ngôn ngữ học Đàm Trung Pháp để kết thúc bài viết ngắn này:

“Bàn về tài dịch thuật của Đoàn Thị Điểm, Nguyễn quân đã đưa ra một nhận định rất xác thực: “Lối dịch phóng khoáng của Hồng Hà nữ sĩ đã đưa được nguyên ý tác giả vào thể thơ Việt với những cách đối chữ, đối câu hay đối đoạn, linh động và bóng bẩy. Tài dùng chữ của bà đã triệt tiêu được cả những hình ảnh và điển cố Trung Hoa trong nguyên bản để trở thành gần gũi với tâm hồn và cảm nghĩ Việt Nam hơn”...

Cuối cùng nữa, cũng cần nói thêm với sức làm việc của tác giả khảo cứu này, tuy đã 85 tuổi, ông có những đóng góp không nhỏ với những tác phẩm đã xuất bản như: Truyện Kiều chữ Nôm và khảo dị, Truyện Phan Trần chữ Nôm chú giải và khảo dị, Truyện Lục Vân Tiên chữ Nôm chú giải và khảo dị. Sách sẽ xuất bản: Truyện Kiều và nghi vấn, Bình giả thơ Hồ Xuân Hương, Nghi lễ Việt Nam (Hôn, Quan, Tang, Tế).

(Thông báo Hán Nôm học 2012,tr.173-176)