GIỚI THIỆU TẤM BIA THỜ HẬU THẦN Ở QUÁN LÀNG DƯƠNG CỐC DO TIẾN SĨ ĐÀO PHỦ SOẠN

BÙI QUANG HÙNG

Đại học Thành Công Đài Loan

Làng Dương Cốc xã Đồng Quang huyện Quốc Oai là một làng quê giàu truyền thống văn hóa lịch sử. Xưa kia làng có tên gọi là Liệp Cốc thuộc tổng Thạch Thán huyện Yên Sơn phủ Quốc Oai trấn Sơn Tây. Người dân Dương Cốc cần cù hiếu học, hay lam hay làm đã tạo dựng cho mình một nếp sống thanh lịch hiếu khách, một truyền thống đoàn kết thương yêu giúp đỡ nhau. Tất cả những phẩm giá cao quý đó đều được ghi lại trong các tư liệu Hán Nôm do tiền nhân để lại. Hiện ở quán thờ trong làng còn lưu giữ được 4 tấm bia đá, trong đó có 2 tấm bia thời Lê, 2 tấm bia thời Nguyễn. Nhận thấy đây là những tư liệu quý ghi lại dấu ấn lịch sử của ngôi làng nên chúng tôi xin giới thiệu bản dịch của tấm bia có tên là Hậu thần bi kí, có kí hiệu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm là N0 25750.

Bài văn bia ghi chép việc thờ Hậu thần ở xã Liệp Cốc huyện Yên Sơn phủ Quốc Oai.

Dịch nghĩa:

Phàm có sự tín thí vô cùng ắt phải có sự báo đáp vô cùng, lẽ trời nằm ở đó mà lòng người cũng giống như thế vậy. Kính nghĩ nay Tôn quan Thị vương phủ Đặc tiến Kim tử Vinh lộc đại phu Thị tả Cung trung Nội sai, Thị nội Thư tả Lại phiên, Khuông tả đội Thị nội giám, Tổng Thái giám Tuân Sinh hầu Nguyễn tôn gia là người khí phách hiên ngang, khoan hòa đức độ, nhờ công phụ tá từ ngày trước(1), vui duyên gặp gỡ giữa chúa tôi(2), tốt đẹp việc vinh thăng(3). Chu toàn mọi việc ở vương cung, sớm hôm chầu trực tại triều đình. Do vậy mà dâng kế sách lên trên, ghi công tích nơi đỉnh vạc cao siêu, sự nghiệp rạng rỡ ở triều đình, công danh đầy khắp thiên hạ, hẳn là chưa thể nói hết. Còn đối với xóm làng thì khiêm nhường rất mực, canh cánh lo cho người khác. Có lòng nhân thương xót người khác, có nghĩa cử chu cấp người nghèo. Người đói thì cho ăn, kẻ rét thì cho mặc, kính người già, mến người trẻ. Khuê Trai môn đình bỏ hết sáo đàn kèn trống, Trương Đốc mừng vui hệt đứa trẻ suồng sã, chẳng phải nay mà là xưa, đức tín vốn nếu chẳng nhờ vào ân đức của ngài thì có thể tin được.

Từ ngày đội ơn trên làm Nội cai mà phận hèn mọn nhờ đó chẳng còn nhọc nhằn, thân sâu bọ nhờ đó được chở che, quan nha không còn sách nhiễu, quyền hào chẳng dám khinh khi. Làng thôn khắp chốn đều hớn hở vui hòa, thường xuyên ấm áp như trong khí xuân. Tất cả đều là do tôn gia ban cho vậy. Thế rồi ngài lại chẳng tiếc tiền của tu tạo thêm một dải miếu thần, dựng bằng gỗ lim, lợp bằng ngói biếc, những muốn để lâu dài vạn năm. Đền miếu một phen đổi mới rạng rỡ. Phong cảnh nhờ đó tăng thêm mỹ quan, thần nhân và mọi người nhờ đó cùng được hưởng phúc, cái ơn chở che mới to lớn mà nhuần thắm làm sao. Do vậy kỳ mục và mọi người trên dưới trong năm giáp đều nói với nhau rằng: người có đức không ai không được báo đáp, người có công không ai không được đền ơn, bậc đạt quan Khuê Tường hầu có nhiều công lao, ban nhiều ân trạch cho dân trước đây được thờ làm Hậu thần, ngôi cao ở trên. Nay tôn gia, công ấy đức ấy so với ngày trước còn sáng hơn, tuy đã được truy tự cha mẹ ngài làm Hậu phật, nhưng chỉ có thể bảo rằng quý trọng thân sinh chưa thể nói là đã báo đáp đủ đầy. Nay cùng kính tôn bầu tôn gia làm Hậu thần bản xã, mong sau trăm năm vẫn được thờ cúng. Việc thờ phụng Tiên đạt quan tại miếu, cùng lễ vào đản cầu phúc hàng năm thảy đều như nghi lễ thờ thần. Tới như các ngày kỵ lạp đều có lễ thường, tuy chỉ rau cần rau tảo nhỏ mọn nhưng để biểu thị tấm lòng thành kính tri ân của dân ta”. Quy ước đặt xong xin đi xin lại nhiều lần, đội ơn được ưng thuận. Ngài lại tặng thêm cho ba trăm quan tiền gọi là chia đều phúc trạch, đồng thời đặt 5 mẫu ruộng hàng năm để chi vào việc thờ phụng. Cung kính nhận lấy thịnh tình, khắc ghi càng tha thiết. Bèn đem sự việc khắc vào bia đá, là để tỏ rõ mẫu mực, sùng chuộng tiếng tăm, làm sáng người trước, lưu lại đời sau. Những người sinh ngàn năm sau ở đất này, nhìn tấm bia đá này liền biết đến. Ôi! kìa xem đỉnh núi Tây Sơn vòi vọi kia, công đức tôn gia cùng sánh. Dòng nước Tây thủy cuồn cuộn kia ơn trạch tôn gia theo đó trường lưu. Ấp ta nghìn vạn đời thờ phụng, miếu đình nghìn vạn đời khói hương, thành kính tôn sùng báo đáp, mãi mãi không quên. Vì thế làm bài ký.

Đặc tiến Phụ quốc Thượng tướng quân, Kinh Bắc, Thái Nguyên đẳng xứ kiêm Trấn thủ Thủ hiệu Hậu dực Trung uy đẳng cơ cai quan thị cận Thị nội giám Tư lễ giám Tổng thái giám Đô đốc phủ Tả Đô đốc Thái bảo Nguyễn tướng công gia tặng Đại Tư đồ Tuân Quận công, ban thụy Địch Nghĩa, gia phong Trung Nghị đại vương, chính kỵ vào ngày mười tám tháng mười.

Hạ tuần tháng 9 năm Tân Mão niên hiệu Cảnh Hưng thứ 32 (1771).

Tiến sĩ khoa Đinh Sửu, Sơn Nam đẳng xứ Tán trị Thừa Chánh sứ ty Tham chính, Đông các Học sĩ Đào Phủ soạn.

Thị nội tuyển Thủ hợp Lại phiên Thông Chánh sứ Đàm Trung tử Phạm Đàm vâng mệnh viết chữ.

Bạt thạch Hữu đội Đăng Tài vâng mệnh khắc.

Chú thích:

(1). Nguyên văn “dĩ Càn tiềm chi cựu tá” lấy ý trong Kinh Dịch, quẻ Bát Thuần Càn, Tiểu tượng truyện, hào Sơ cửu “Tiềm long vật dụng” (Con rồng còn ngầm nấp ở chỗ thấp), chỉ lúc Trịnh Sâm chưa lên ngôi chúa.

(2). Nguyên văn “hài Khuê ngộ chi túc duyên”, lấy ý trong Kinh Dịch, quẻ Hỏa trạch khuê, Tiểu tượng truyện, hào Cửu tứ “Khuê cô, ngộ nguyên phu, giao phù (Quẻ Khuê đơn độc, gặp chủ tể, kết giao thành thực), ý nói nhân vật Tuân Sinh hầu có duyên làm bề tôi của chúa Trịnh Sâm.

(3). Nguyên văn “trinh cát thăng giai” lấy chữ trong Kinh Dịch, quẻ Địa phong thăng, Tượng truyện, hào Lục ngũ “Trinh cát, thăng giai”, ý nói giữ được trung trinh thời cát, giúp đỡ người chủ đi lên một cách dễ dàng như bước lên bậc thềm vậy. Ở đây chỉ sự hết lòng phù rập nhà chúa của Tuân Sinh hầu.

(Thông báo Hán Nôm học 2012,tr.336-339)