SƠ BỘ GIỚI THIỆU SÁCH HÁN NÔM CỦA NGƯỜI NÙNG Ở THỊ TRẤN LIÊN NGHĨA HUYỆN ĐỨC TRỌNG TỈNH LÂM ĐỒNG

NGUYỄN HUY KHUYẾN

Đại học Đà Lạt

Trong một chuyến đi điền dã khảo sát về tư liệu Hán Nôm tại đình Phú Hội, huyện Đức Trọng tỉnh Lâm Đồng năm 2010, tôi may mắn được biết ở thị trấn Liên Nghĩa có hai gia đình người dân tộc Nùng còn giữ được rất nhiều sách Hán Nôm của người Nùng. Được sự thông tin của nhân dân địa phương, chúng tôi nhanh chóng tìm về nhà ông Vi Văn Dèn ở địa chỉ số 203, đường Hoàng Văn Thụ, khu phố 8, thị trấn Liên Nghĩa, huyện Đức Trọng tỉnh Lâm Đồng và nhà ông Vi Nhật Phong cũng ở thị trấn Liên Nghĩa.

Tại đây, qua khảo sát sơ bộ chúng tôi nhận thấy toàn bộ sách Hán Nôm của hai gia đình đa phần là sách cúng được mang từ Bắc Giang vào từ những năm 1950. Sách viết bằng chữ Nôm Tày - Nùng, tất cả đều viết tay, có nhiều khổ khác nhau. Sách được viết trên giấy gió đóng quyển cẩn thận, bên cạnh đó là nhiều cuốn mới chép tay lại vào các cuốn vở viết mới đây. Những tài liệu của ông Vi Văn Dèn và ông Vi Nhật Phong đã được nhiều đoàn nghiên cứu của Trung Quốc đến sưu tầm và nghiên cứu. Được biết trong tháng 8 năm 2010, ông đã cùng với một Giáo sư tên Mai Vân ở Sở Nghiên cứu Ngôn ngữ Học viện Khoa học xã hội (Trung Quốc) đến nghiên cứu ngữ âm của người Nùng ở Lâm Đồng hơn 1 tuần lễ.

Qua khảo sát số lượng sách ở hai gia đình trên, chúng tôi so sánh đối chiếu và phân loại những trùng bản, số còn lại chúng tôi tạm thời lập danh mục sơ bộ để tiện cho việc nghiên cứu sưu tầm tiếp theo trong thời gian tới.

Qua khảo sát chúng tôi đi đến một số nhận xét như sau:

1. Về hình thức văn bản/ sách: chủ yếu được viết bằng một loại giấy dó, sách được đóng bìa cứng, có quyển đóng bìa xi măng, có quyển đóng bìa giấy thường (sách chép lại), có quyển không có bìa. Sách có nhiều khổ khác nhau nhiều nhất là 15x20cm và 20x10cm, có một số 25x20cm, 30x30cm, gồm hình vuông và hình chữ nhật.

2. Đa phần văn bản/ sách đều là sách mới chép lại, một số mới sao chép những năm gần đây, chủ yếu là sách cúng để phục vụ công việc làm lễ cúng tế cũng như để dạy cho học trò. Ngoài ra còn có một cuốn thơ về Đồng Vĩnh(1)và cuốn Gia phổ của dòng họ Vi có niên đại hơn 200 năm được ông mang từ Trung Quốc về.

3. Sách không chú ý đến niên đại sao chép cũng như niên đại hình thành, tuy nhiên theo ông Vi Văn Dèn sách được chép từ những năm 1930, một số thì chép lại gần đây do sư phụ của ông chép và mang vào Lâm Đồng.

4. Một số sách chép tay của người này nội dung lại nhiều hơn của người kia, đó là do hiện tượng sao chép không hết mà chỉ sao chép những phần cần thiết cho công việc làm thầy, nên số đầu sách có trùng nhưng nội dung bên trong lại không đầy đủ.

Qua thống kê tại hai hộ gia đình nhà ông Vi Văn Dèn và ông Vi Nhật Phong chúng tôi đã phân loại sơ bộ và loại bỏ các trùng bản, vì hai ông có sao chép một số sách của nhau, chính vì vậy mà tuy số lượng sách của mỗi gia đình có lớn hơn con số thống kê, nhưng số đầu sách chỉ như trong bảng thống kê ở trên.

Trong 80 đầu sách này thì số lượng sách cúng, sách làm thầy chiếm số lượng lớn, vì hai ông đều được dân địa phương mời cúng trong các dịp ma chay giỗ chạp, sinh hạ…vì vậy mà các sách của hai ông đều là sách làm thầy.

Cũng chỉ sao chép sách để làm thầy nên việc để ý đến năm sao chép cũng không được chú ý, do đó nhiều cuốn sách không biết năm sao chép, người sao chép…

Còn lại một số sách viết mới, sao mới của hai ông vào những cuốn vở viết thời nay để phục vụ cho công việc cũng chiếm số lượng hơn 20 cuốn, song vì đó là những ghi chép công việc nên chúng tôi không lập danh mục ở đây.

Chú thích:

(1) Đồng Vĩnh thi: có cốt chuyện rằng: xưa có một số người già mất đi, không chôn cất như bây giờ, hàng xóm đem ra xẻo thịt ăn, tình cờ một hôm Đồng Vĩnh đi ra đồng, thấy một con dê đang đẻ, con dê cứ kêu la mãi, ông quay về nhà hỏi mẹ, con ra đồng gặp con dê đẻ, vì đau quá nó la, mẹ đẻ con ngày xưa cũng đau như thế, nên từ đó Đồng Vĩnh biết tình cha mẹ như thế nào, từ đó ông khuyên hàng xóm không nên xẻ thịt ăn nữa. Rồi ông khuyên anh em trong nhà nuôi châu bò để đãi hàng xóm khi mẹ mình chết. Một hôm mẹ chết, ông cầm búa đứng ở trong nhà để giữ xác mẹ, ông sợ làng xóm vào xẻo thịt, ông sợ làm thịt trâu bò ăn không đủ nên ông lấy cây chuối về nấu với xương trâu bò để đãi làng xóm. Từ đó dân làng bỏ tục xẻo thịt người chết ăn, trong mỗi đám tang cạnh người chết đều để một con dao bên cạnh, và trong đám tang sẽ có một cây chuối. Từ đó trong đám của người đã chết, dân làng đều đi thỉnh thầy về làm đám và đưa tang như bây giờ. Ngày nay, phong tục dùng chuối xắt ra nấu với xương heo để đãi khách vẫn được người Nùng ở Đức Trọng Lâm Đồng duy trì./.

(Thông báo Hán Nôm học 2011, tr.728-734)